Афганы эмэгтэйчүүд дээд боловсрол эзэмших сүүлийн боломжуудынхаа нэгийг алдаж магадгүй

DW-гийн мэдээлснээр, аюулгүй байдлын үүднээс нэрийг нь өөрчилсөн Лайла шөнө дунд сэрээд утсаа шалгахдаа АНУ Афганистаны Америкийн их сургуулийн (AUAF) санхүүжилтийг зогсооно гэсэн цахим шууданг харжээ. Энэ бол Талибан эмэгтэйчүүдийн боловсролыг хориглосон тус улсад эмэгтэйчүүд суралцаж чадах сүүлийн цөөн газрын нэг юм. Их сургуулийн кампусыг Талибан аль хэдийн эзэлсэн ч Лайла онлайн хөтөлбөрөөр нь нууцаар суралцаж байсан бөгөөд одоо сургууль бүрмөсөн хаагдах вий гэж ангийнхантайгаа хамт эмээж байна.

Хорь гаруй настай Лайла улс төрийн шинжлэх ухаан, олон улсын судлалаар суралцдаг бөгөөд их сургуулийн 1000 орчим оюутны нэг юм; тэдний дөрөвний гурав нь эмэгтэйчүүд. Талибан 2021 оны наймдугаар сард засгийн эрхэнд эргэн ирэхэд тэрбээр Кабулын өөр нэг их сургуульд семестрээ дуусгахад хоёрхон шалгалт үлдсэн байв. 2022 оны арванхоёрдугаар сард Талибан хоригоо зарлаж, түүний зэрэг дуусаагүй үлдэж, Лайла AUAF-ын тэтгэлэг авч дахин эхэлсэн.

Лайла 2021 оны 8 дугаар сарын 14-нд найзтайгаа Кабулын нэгэн ресторанд шалгалтаа давсныг тэмдэглэж байхад нэгэн эр орж ирээд Аллаху акбар гэж хашгирч, мужахидууд үргэлж ялна гэж орилсныг дурсав. Тэр өдөр Талибан засгийн эрхийг эргүүлэн авч, удалгүй эмэгтэйчүүдийг олон нийтийн амьдралаас шахан зайлуулж, олон ажил эрхлэх, сургууль, их сургуульд суралцахыг хориглов.

Түүнээс хойш Лайлагийн зарим үе тэнгийнхэн сүрдүүлсэн дуудлага, мессеж авсан бөгөөд тэрбээр гэрээсээ гарах бүрдээ Талибаны эрх баригчид утсыг нь шалгах вий гэж санаа зовдог. “Маргааш миний ээлж болох юм бол уу, намайг баривчлах юм бол уу гэсэн бодол үргэлж толгойд минь эргэлддэг” гэж тэрбээр хэлэв. Талибаны эрх баригчид гэрт нь ч хэд хэдэн удаа орж, эд зүйлсийг нь нэгжсэн байна.

AUAF-ыг анхнаасаа голчлон эмэгтэйчүүдэд зориулж байгуулсан бөгөөд 2006 онд кампус нээгдэхээс өмнө АНУ-ын тэргүүн хатагтай асан Лаура Буш АНУ олон сая доллар зарцуулахаа зарлаж, ирээдүйн удирдагчдыг, ялангуяа эмэгтэйчүүдийг бэлтгэнэ гэж хэлж байжээ. Татан буугдсан USAID-ийн Афганистан дахь төлөөлөгчийн газрын дарга асан Патрик Файн их сургууль олон мянган Афган залуусын амьдралд нөлөөлсөн гэж DW-д хэлэв.

Гэвч Вашингтонд дэмжлэг эргэлзээтэй болж эхэлсэн. АНУ-ын байцаагчид 2016 онд их сургуулийн санхүүг шалгаж эхэлсэн бөгөөд 2018 он гэхэд нягтлан бодох бүртгэл маш муу тул АНУ-ын тусламжийн мөнгийг яг яаж зарцуулж байгааг тодорхойлох боломжгүй гэжээ. Энэ жил санхүүжилтийг зогсоосны дараа Төрийн департамент их сургууль Америкийн татвар төлөгчдийн олон сая долларын хариуцлагыг удаа дараа хүлээгээгүй түүхтэй гэж DW-д тайлбарлав. Файн үүнийг гүтгэх тактик гэж няцааж, аудитаар томоохон луйвар илрээгүй, Афганы эмэгтэйчүүдэд хүрч буй цөөн байгууллагын нэг тул үнэ цэнтэй хөрөнгө оруулалт хэвээр гэв.

АНУ-ын тайлангийн дагуу 2018 оны байдлаар АНУ их сургуулийн зардлын бараг 90 хувийг хариуцаж байсан. Төрийн департамент их сургууль өөр санхүүжүүлэгч олох эрхтэй гэж мэдэгдсэн ч саяхан татгалзсан 25 сая ам.долларын тэтгэлэггүйгээр түүний ирээдүй эргэлзээтэй байна.

Санхүүжилт тасарсныг мэдсэнээс хойш Лайла өрөөнөөсөө бараг гараагүй, хоолны дуршилгүй болжээ. “Би бүх урам зориг, итгэл найдвараа алдсан” гэж хэлсэн тэрбээр олон жилийн өмнө төгсөж, гадаадад магистрын зэрэг хамгаалж, дэлхийг илүү сайн болгохоор ажиллаж байх ёстой байсан ч одоо таван эсвэл арван жилийн дараа арга зам олох байх гэж бодож байна.