Калифорнийн сонгогчид дэлхийн анхны тэрбумтны татварыг батлах уу?

BBC-гийн мэдээлж буйгаар, дэлхийд хамгийн олон хэт баян оршин суугчтай газрын нэг болох АНУ-ын Калифорни мужийн сонгогчид 40 дүгээр санал буюу тус мужийн бүх тэрбумтны цэвэр хөрөнгөд нэг удаа 5 хувийн татвар ногдуулах эсэхийг шийдэх гэж байна. Мужид 200 гаруй тэрбумтан амьдардаг бөгөөд тэдний дунд хэвлэл мэдээллийн магнат Опра Уинфри, Meta-гийн тэргүүн Марк Цукерберг, Ким Кардашьян, кино найруулагч Жорж Лукас нар бий.

Дэмжигчид энэ арга хэмжээ хэт баячуудыг шударга хувь нэмрээ оруулахад тусалж, Ерөнхийлөгч Дональд Трампын татвар, зарлагын томоохон хуулийн улмаас мужийн эрүүл мэндийн тогтолцоонд холбооны санхүүжилт танагдсаныг нөхөхийн тулд 100 тэрбум ам.доллар босгоно гэж үзэж байна. Санаачилгыг тэргүүлэгчдийн нэг болох эрүүл мэндийн ажилчдын үйлдвэрчний эвлэлийн штабын дарга Сюзанн Хименес энэ бол богино хугацааны шийдэл бөгөөд юу ч хийхгүй бол эрүүл мэндийн тогтолцоо нурна гэж BBC-д ярив.

Калифорнийн их сургуулийн Берклигийн профессор Франческо Требби “Энэ бол хөрөнгийн хуваарилалтын туйлын дээд хэсгийг онилсон анхны тэрбумтны татвар гэж би бодож байна” гэв. Муж улс АНУ-ын хамгийн том эдийн засагтай, дэлхийд дөрөвдүгээрт ордог боловч тус улсын орон гэргүй хүмүүсийн хамгийн их хувийг эзэлж, баян ядуугийн ялгаа хамгийн өндөр мужуудын нэг юм.

Эсэргүүцэл ч ширүүн байна. Los Angeles Times-ийн мэдээлснээр, Google-ийг үүсгэн байгуулагчдын нэг Сергей Брин хөрөнгийн татварыг хаах саналуудыг санхүүжүүлдэг улс төрийн ашгийн бус байгууллагад 100 сая гаруй ам.доллар өгчээ. Бүрэн эрхийн хугацаа нь дуусч буй либерал үзэлтэй захирагч Гэвин Ньюсом баячууд мужаас явж, орлогын албан татварын чухал эх үүсвэр алдагдах вий гэж болгоомжилж байна. Есдүгээр сарын санал асуулгаар санал өгөх магадлалтай сонгогчдын 45 хувь дэмжиж, 42 хувь эсэргүүцэж, 13 хувь шийдээгүй байв.

Татварыг баталбал 2026 оны нэгдүгээр сарын 1-ний байдлаар Калифорнид оршин суусан, цэвэр хөрөнгө нь дор хаяж 1 тэрбум ам.доллар хүрсэн хүмүүст буцаан хэрэглэнэ. Мэдээллээр Google-ийг үүсгэн байгуулагч Ларри Пэйж, Сергей Брин, венчур хөрөнгө оруулагч Питер Тиль, Uber-ийн гүйцэтгэх захирал асан Трэвис Каланик, Hankey Group-ийг үүсгэн байгуулагч Дон Хэнки зэрэг дор хаяж зургаан тэрбумтан хугацаа дуусахаас өмнө мужаас явжээ. Хэнки өөрийгөө мужид хэрэггүй хүн мэт мэдрэгдсэн гэж ярьжээ.

Meta Цукербергийг мужаас явахаас сэргийлж, хэрэв арваннэгдүгээр сард санал батлагдвал алдах тэрбумаа нөхөхийн тулд түүнд нэмэлт хувьцаа олгох гэрээ байгуулсан; хөрөнгө нь 200 тэрбум ам.доллараас давсан гэх Цукерберг 12.5 тэрбум ам.доллар хүртэл татвар төлж магадгүй. Харин Nvidia-гийн гүйцэтгэх захирал Женсен Хуанг, бизнесмэн Том Стайер нар татварыг дэмжиж, Хуанг “Татвар төлөхөд дургүйцэхгүй. Илүү их олох тусам илүү их татвар төлнө” гэж CBS-д хэлжээ.

Европт хөрөнгийн татвар нэгэн цагт түгээмэл байсан ч одоо зөвхөн Испани, Норвеги, Швейцарьт үлдсэн. Эдийн засгийн хэргийн институтын Кристиан Нимиец ийм татвар засаг захиргааны асуудал үүсгэж, хөрөнгө оруулалтыг дарангуйлж, хөрөнгийн урсгалыг гадагшлуулдаг гэж үзэж байна. Норвегид хөрөнгийн татвар нэмэгдсэний дараа 2022 онд өмнөх 13 жилийнхээс илүү олон хэт баян хүн тус улсаас явсан бөгөөд Швейцарьт татварыг 0.1 нэгж хувиар нэмэхэд татвар ногдох хөрөнгө 3.5 хувиар буурсан гэх судалгаа бий.

АНУ-д орлогын тэгш бус байдал сүүлийн гуч гаруй жилийн хамгийн өндөр түвшний нэгт хүрч, 2025 оны гуравдугаар улиралд өрхийн дээд 1 хувь нь нийт хөрөнгийн бараг 32 хувийг эзэмшиж байв. Калифорнийн Төрийн бодлогын институтын судалгаагаар калифорничуудын 72 хувь нь баян ядуугийн ялгаа нэмэгдэж байна гэж үздэг. Треббигийн хэлснээр, 40 дүгээр саналын цаана элит, тогтолцооны эсрэг сэтгэл хөдлөл байгаа бөгөөд энэ нь жингийн тэнцвэрийг бага зэрэг сэргээх оролдлого юм.