Хятад, Филиппиний хэл амны маргаан Өмнөд Хятадын тэнгист хурцадмал байдлыг нэмэгдүүлэв

Редакцийн тэмдэглэл: энэхүү нийтлэлийг Америкийн дуу хоолойн мандарин хэлний эх нийтлэлээс орчуулав.

Мөргөлдөөн гарвал Бээжин Манилыг амархан ялж чадна гэсэн утгатай үг хэлснийг эсэргүүцэж Филиппин Хятадын элчин сайдыг дуудсан нь Өмнөд Хятадын тэнгисийн хурцадмал байдлын дунд дипломат маргааныг улам хурцатгав.

Филиппиний Гадаад хэргийн сайд Мария Тереза Ласаро даваа гарагт Элчин сайд Жин Чуаньд түүний үг “өдөөн хатгасан, хүлээн зөвшөөрөх аргагүй” бөгөөд хоёр орны харилцааг дордуулах эрсдэлтэй гэж мэдэгдэв.

Хятад Жинийг өмгөөлөв. Гадаад хэргийн яамны хэвлэлийн төлөөлөгч Мао Нин Филиппинийг “зарим улс төрчийн хариуцлагагүй үг, үйлдлийг хазаарлах”-ыг уриалж, Филиппиний зарим албан тушаалтныг асуудлыг хэтрүүлж байна гэж буруутгав.

Маргаан өнгөрсөн пүрэв гарагт Филиппиний Батлан хамгаалахын сайд Гилберто Теодоро Хятадыг бүс нутгийн “үймээн дэгдээгч” гэж нэрлэсний талаарх сэтгүүлчдийн асуултад Жин хариулснаар эхэлсэн.

Жин Филиппин Хятад шиг хөрштэй байгаадаа талархах ёстой гээд “Хэрэв бид хүч хэрэглэхийг хүсвэл амархан ялж магадгүй. Гэхдээ үгүй, бид хүч хэрэглэхийг сонгохгүй, бид энх тайванд дуртай” хэмээн нэмж хэлжээ.

Филиппиний Ерөнхийлөгч Фердинанд Маркос өнгөрсөн баасан гарагт энэ үг “яг л заналхийлэл шиг” сонсогдож байна гэж хэлээд Хятадын элчээс тайлбар шаардав.

Энэхүү маргаан Өмнөд Хятадын тэнгис дэх өрсөлдөгч нэхэмжлэлүүд харилцааг хурцатгаж, АНУ-ын Филиппиний өмнө хүлээсэн аюулгүй байдлын амлалтыг сорьсоор байгаа үед өрнөж байна.

Өмнөд Хятадын тэнгис бол загасны баялаг нөөцтэй, эрчим хүчний нөөц агуулж болзошгүй, стратегийн ач холбогдолтой олон улсын томоохон тээврийн зам юм. Хятад усан замын ихэнх хэсгийг өөрийнх гэж үздэг бол Филиппин, Вьетнам, Малайз, Бруней, Тайвань ч нэхэмжлэлтэй.

2016 онд олон улсын арбитрын шүүх Хятадын тэнгис дэх түүхэн эрхийн тухай өргөн хүрээний нэхэмжлэлийн гол хэсгүүдийг үгүйсгэсэн. Шүүх мөн Хятад Филиппиний онцгой эдийн засгийн бүсийн зарим хэсэгт түүний бүрэн эрхт эрхийг зөрчсөн гэж дүгнэсэн. Бээжин уг шийдвэрийг хүлээн зөвшөөрөөгүй.

Филиппиний хувьд маргаан нь загас агнуур, далайн хууль сахиулалт, нөөц баялгийн ашиглалт, мөн тэдгээр усанд өөрийн нэхэмжилж буй эрхээ хэрэгжүүлэх чадварт нөлөөлдөг.

Цэргийн шууд холбоо байхгүй

Өмнөд Хятадын тэнгист саяхан болсон үйл явдлууд хурцадмал байдлыг нэмэгдүүлэв.

9 дүгээр сарын 27-нд Хятад маргаантай Скарборогийн хадны ойролцоо тэнгисийн болон агаарын хамтарсан сургуулилт хийсэн. Уг хадыг Хятадад Хуанъяньдао, Филиппинд Бахо де Масинлок гэж нэрлэдэг. Филиппин, АНУ сургуулилтыг шүүмжилсэн.

10 дугаар сарын 4-нд Филиппиний эргийн хамгаалалт Титу арлын ойролцоо тэсрэх бодисоор загас агнасан гэх гадаадын загас агнуурын завьтай холбоотой хууль сахиулах ажиллагаанд Хятадын хөлөг онгоцууд саад учруулсан гэж мэдэгдэв. Уг арлыг Филиппинд Паг-аса арал гэж нэрлэдэг.

10 дугаар сарын 8-нд Манила Хятадын эргийн хамгаалалтын хөлөг онгоцууд Хоёрдугаар Томасын хадны ойролцоо Филиппиний Тэнгисийн цэргийн өвчтэй алба хаагчийг нүүлгэн шилжүүлэхэд усан буу ашиглаж, саад учруулснаар ажиллагааг бараг 10 цагаар хойшлуулсан гэж буруутгав.

10 дугаар сарын 15-нд Филиппиний Батлан хамгаалахын сайд Гилберто Теодоро хоёр орны цэргийн холбоо аюулгүй байдлын шалтгаанаар түр зогссон хэвээр байгааг дахин онцлов. Тэрээр Бээжинг уг сувгуудыг буруугаар ашиглаж, яриаг гуйвуулсан гэж буруутгав.

Бээжин, Манилын цэргийн шууд холбоог 2023 онд түр зогсоосон. Хятадын Элчин сайд Жин Чуань цэргийн холбоог сэргээж чадахгүй бол мөргөлдөөний эрсдэл нэмэгдэж болзошгүйг анхааруулав.

Маргаан Вашингтонд ч нөлөөтэй. АНУ, Филиппин харилцан батлан хамгаалах гэрээгээр холбогдсон бөгөөд энэ нь Өмнөд Хятадын тэнгист Филиппиний зэвсэгт хүчин, агаарын хөлөг, төрийн хөлөг онгоцонд хийсэн зэвсэгт халдлагыг хамардаг.

Манила мөн Япон, Австралитай аюулгүй байдлын хамтын ажиллагаагаа бэхжүүлсэн. Вашингтон холбоотноо дэмжихийн зэрэгцээ түрэмгийллээс сэргийлж, илүү өргөн цэргийн мөргөлдөөнөөс зайлсхийх сорилттой тулгарч байна. Хятад, Филиппиний цэргийн холбоо түр зогссон нь далайн мөргөлдөөний үед харилцаа муу байснаас буруу тооцоолол гарч болзошгүй гэсэн болгоомжлолыг төрүүлэв.