Олон улсын аврах хорооны тэргүүн Милибэнд: Дэлхий “дэг журамгүй байдлын” үеийг туулж байна

Мөргөлдөөн хурцдаж, дайтагч талууд дэлхийн дэг журмыг сахиулдаг дүрмийг үл тоох болсон өнөө үед “цочрол олширч, түүнийг даах чадамж сулрах” үе ирээд байна гэж Дэвид Милибэнд анхааруулжээ.

Олон улсын аврах хорооны ерөнхийлөгч, Их Британийн Гадаад хэргийн сайд асан Милибэнд Абу Даби хотод The National сонины ерөнхий редактор Мина Аль-Орайбид ярилцлага өгөхдөө хариуцлага тооцдоггүй байдал “дэлхийн дэг журамгүй байдлын үе”-ийг улам дэвэргэж байна гэв.

“Дэлхий даяар одоо 65 мөргөлдөөн үргэлжилж байна, 65. Энэ бол үнэхээр гайхалтай” гэж Милибэнд хэлжээ. “Хүн төрөлхтний түүхэнд урьд өмнө байгаагүй их сайн үйлс бүтээх нөөцтэй энэ дэлхий хуучны хамгийн гашуун сургамжуудын заримыг давтаж байна” гэж тэрбээр нэмжээ.

Дэлхийн хоёрдугаар дайны дараа дэлхийн дэг журмыг сахиулах зорилгоор тогтоосон дүрмийг хамгийн хүчирхэг зарим улс үл тоож, үймээн самуунд хөтлөх буруу жишиг тавьж байна гэж Милибэнд хэлжээ. “1945 оны дараа бичигдсэн улсын нутаг дэвсгэрийн бүрэн бүтэн байдал, хүний амь насны халдашгүй байдлын тухай хамгийн үндсэн дүрмийг дагаж мөрдөхгүй байгаа нь дэлхийн тогтолцооны тулгуурыг хамгийн ихээр ганхуулж буй зүйл гэж би бодож байна. Тогтолцооны оройд байгаа хамгийн хүчирхэг улсууд эдгээрийг дагаж мөрдөхгүй байна. Энэ нь бусад улсыг ч тэднийг дуурайхад өдөөж буй хэрэг” гэж тэрбээр хэлсэн байна.

Түүний дурдсан дайны дараах тогтолцоонд 1945 оны НҮБ-ын дүрэм, 1949 оны Женевийн конвенцууд багтана. НҮБ-ын дүрэм бусад улсын нутаг дэвсгэрийн бүрэн бүтэн байдал, улс төрийн тусгаар тогтнолын эсрэг хүч хэрэглэх, хүч хэрэглэнэ гэж заналхийлэхийг хориглодог бол Женевийн конвенцууд дайны үед энгийн иргэд болон бусад хүнийг хамгаалах журам тогтоосон.

“1945 оны дараа тогтоосон эдгээр дүрэм барууны дүрэм биш байсан. Тэдгээр нь дэлхий нийтийн дүрэм байсан. Зөвхөн хэн нэгнийг бус, хүн бүрийг хамгаалж байсан. Барууны ертөнцийн зарим хэсэг эдгээрийг хамгаалахгүй байгаа, дэлхийн бусад хэсэг ч түүхийн алдааг давтах аюулыг олж харахгүй байгаа нь намайг хамгийн их түгшээж байна. Бид дэлхийн дэг журмын суурийг дахин тогтоох ёстой” гэж Милибэнд хэлэв.

Ираны дайн Атлантын хоёр эргийн харилцаанд Иракийн дайнаас ч “илүү том үр дагавар, нөлөө” авчирсан гэж Милибэнд үзэж байна. “Нэг их гүрэн Европтой огт зөвлөлдөлгүйгээр Европт асар их нөлөө үзүүлэх алхмыг дангаараа хийхээр шийдэх нь хичнээн аюултайг Ираны дайн европчуудад ойлгуулсан” гэж тэрбээр хэлжээ.

Ираны дайн хоёрдугаар сарын 28-нд АНУ, Израиль хоёр Иран даяар цуврал хамтарсан цохилт өгснөөр эхэлсэн. Үүний хариуд Иран хөрш орнуудаа онилж, дэлхийн газрын тос, байгалийн хийн урсгалын 20 орчим хувийг дамжуулж байсан стратегийн ач холбогдолтой Хормузын хоолойг хаасан юм. Есөн дэх сардаа үргэлжилж буй мөргөлдөөн дэлхийн эрчим хүчний хямралыг үүсгээд байна.

Вашингтон, Тегераны хэлэлцээ үргэлжилж буй энэ үед байлдааныг зогсоох тохиролцоо юунд хүрч чадах талаар Милибэнд эргэлзэж байна. “Нөхцөл байдлыг намжаах зорилгоор яригдаж буй гэгдэх хэлэлцээрүүд хоёрдугаар сарын 28-нд энэ дайн эхлэхэд байсан асуудлуудыг шийдэх нь бүү хэл, биднийг дайны өмнөх байдалд ч буцаахгүй” гэж тэрбээр хэлэв.

“Дэлхийн олон гадаад хэргийн яам Иран руу дэглэмийн оршин тогтнолд аюул учруулахуйц халдлага хийвэл юу болох талаар дайны тоглоом явуулж байсан. Тэдгээр тоглоомд хөрш орнууд руу халдах, Хормузын хоолойг хаах зэрэг хувилбар гарч байсан бөгөөд яг тэр нь болсон” гэж Милибэнд нэмжээ. “Энэ замбараагүй байдлаас гарах нь богино хугацааны биш, урт хугацааны ажил болно гэж би бодож байна” гэж тэрбээр хэлсэн байна.