Рубиогийн орос хэлний статусын тухай товч үг Узбекистанд өргөн маргаан дагуулав

BBC-гийн орос хэлний албаны мэдээлснээр, АНУ-ын Төрийн нарийн бичгийн дарга Марко Рубио Узбекистанд айлчлах үеэрээ орос хэл тус улсад албан ёсны хэл байхаа больсон гэж хэлсэн нь орон нутгийн хэвлэл, сошиал сүлжээнд өргөн хэлэлцүүлэг өрнүүлэв. Энэ явдал 10 дугаар сарын 19-нд Самаркандын Регистан талбайд болсон бөгөөд 10 дугаар сарын 21-нд тэмдэглэдэг Узбек хэлний өдрийн өмнөхөн тохиосон. Айлчлалын хөтөлбөрт Төв Азийн таван улсын Гадаад хэргийн сайд нартай C5+1 хэлбэрийн хэлэлцээ, Узбекистаны удирдлагатай хоёр талын уулзалт, бизнес эрхлэгчидтэй уулзалт багтжээ.

Рубио сэтгүүлчдийн бүлэгтэй ярилцахдаа нэгэнээс нь узбек хэлээр ярьдаг эсэхийг асуухад тэрбээр орос хэл бага зэрэг мэднэ гэж хариулжээ. Үүнд Рубио “Тэр энд албан ёсны хэл байхаа больсон” гэж товч хэлээд, энэ нь сайн хэрэг, олон хүн орос хэлээр ярьдгийг ойлгож байна гэж нэмэв. Бичлэгийг тэр өдөртөө хурц үг хэллэгээрээ алдартай узбек сэтгүүлч Анора Содикийн хөтөлдөг Uzdiplomat телеграм суваг нийтэлсэн бөгөөд Содик АНУ-ын дипломатч манай албан тушаалтнуудын 30 жил хэлж зүрхлээгүй зүйлийг хэлсэн, өөрийн хэлний статусыг гадаадын дипломатч сануулах шаардлагатай болсон нь парадокс гэж бичжээ.

Сэтгүүлчийн хэн болох талаар ч төөрөгдөл гарсан. Казахстаны Ulysmedia.kz түүнийг орон нутгийн сэтгүүлч гэж мэдээлсэн бол Узбекистаны Kun.uz сайт асуулт тавьсан хүн нь Рубиод англиар хандсан Bloomberg агентлагийн сэтгүүлч Эрик Мартин байсныг тодруулж, олон хүн түүнийг орон нутгийн хэвлэлийнх гэж андуурч шүүмжилснийг тэмдэглэжээ. Узбекистанд төрийн хэл болох узбек хэлнээс гадна орос, тажик хэл өргөн хэрэглэгддэг.

Казахстаны улс төр судлаач Газиз Абишев Рубиогийн үг санамсаргүй биш байж болох бөгөөд Вашингтоны Төв Ази дахь ашиг сонирхолд нийцэж магадгүй гэж Ulysmedia.kz-д ярьжээ. Түүний үзэж буйгаар Рубио өөрөө АНУ-д заримдаа испаниар хариулдаг тул бусад орны иргэд олон хэл хэрэглэх нь түүнд төдийлөн хамаагүй.

Абишевын үнэлгээгээр Вашингтоны бүс нутаг дахь зорилтод америк бизнесийн байгалийн баялагт нэвтрэх, шашны хэт даврагч үзэлтэй тэмцэх, Орос, Хятадын нөлөөг сулруулах зэрэг багтдаг бөгөөд дипломатууд түүнд мэдрэмтгий сэдвүүдийг урьдчилан бэлтгэсэн байж болох тул энэ үг бодож боловсруулсан дипломат дохио байсан ч байж магадгүй, товчхон ч зорилгодоо хүрсэн гэв.

Харин узбек хөгжимчин, блогер Жасур Мирсагатов фэйсбүүкт бичихдээ Рубиогийн үг хэлний асуудал, үндэсний онцлог, Зөвлөлтийн дараах орон зай дахь орос хэлний үүргийн тухай маргаан зэрэг хэд хэдэн эмзэг сэдвийг нэгэн зэрэг хөндсөн тул маргаан намжихгүй байна гэж тайлбарлав. Түүний дүгнэснээр хүмүүс энэ хэсгийг өөрийн байр суурийг батлах гэж түгээж байгаа ч хамгийн оновчтой тайлбар нь илүү энгийн: Рубио узбек хэлний статусыг сануулахын зэрэгцээ орос хэл түгээмэл хэвээр байгааг хүлээн зөвшөөрсөн бөгөөд түүнийг зориуд маргаан өдөөсөн гэх нотолгоо алга.

Боловсролын шинжээч Комил Жалилов 10 дугаар сарын 20-нд телеграм сувагтаа бичихдээ хуулиар латин үсгийг узбек хэлний цорын ганц албан ёсны бичиг болгосон хэдий ч төрийн дээд байгууллагууд бичиг хэргээ кирилл үсгээр, олон тохиолдолд орос хэлээр хөтөлсөөр байгааг шүүмжилжээ. Латин үсгийг баталсан намуудын хэвлэлүүд ч нэрээ латинаар бичээд агуулгаа кириллээр нийтэлдэг бөгөөд шилжилт удааширч буйн жинхэнэ шалтгаан нь цагаан толгойн бэрхшээл биш, шийдвэр гаргагч удирдах албан тушаалтнууд шилжихийг хүсэхгүй байгаад оршино гэж тэрбээр үзэв.

Ерөнхийлөгч Шавкат Мирзиёев Узбек хэлний өдрийн ард түмэндээ хандсан үгэндээ төрийн хэлний үүргийг нийгмийн амьдрал, төрийн байгууллагын ажилд бэхжүүлэхийн чухлыг онцолсон гэж Gazeta.uz мэдээлэв. Тэрбээр хууль, шийдвэрийг ойлгомжтой хэлээр бичих ёстой бөгөөд төрийн хэлийг хүндлэх нь үйлчилгээний чанараар илрэх ёстой гэжээ. Узбекистанд хэлний асуудал, ялангуяа орос хэлний хэрэглээ байнга маргаан дагуулдаг бөгөөд өмнө нь ОХУ-ын Гадаад хэргийн сайд Сергей Лавров Самарканд дахь цэргийн дурсгалд орос бичиг байхгүйд гомдол гаргасан нь олон нийтийн шүүмжлэлд өртөж байжээ.