Самрук-Казына, Казахстаны төмөр замын удирдлагыг баривчилсныг Токаев авлигын ноцтой дохио гэлээ

Төрийн өмчит Самрук-Казына сан болон үндэсний төмөр замын компанийн удирдлагыг баривчилсан нь төрийн компаниуд дахь ноцтой авлигын илрэл гэж Казахстаны Ерөнхийлөгч Касым-Жомарт Токаев арваннэгдүгээр сарын 13-нд Аюулгүй байдлын зөвлөлийн хуралдаанд мэдэгдэв.

Ийм хэрэг Казахстаны олон улсын нэр хүнд, мөн гадаадын түншүүд тус улсын томоохон компаниудад итгэх итгэлд заналхийлж байна гэж тэрбээр анхааруулжээ.

“Энэ бол төрийн компаниудад авлига газар авсны туйлын ноцтой дохио” гэж Токаев хэлэв. Мөрдөн шалгах ажиллагаа дөнгөж эхэлж байгаа тул дэлгэрэнгүй мэдээлэл өгөхөд эрт байна гэж тэрбээр онцолжээ.

Үндэсний аюулгүй байдлын хорооны Авлигатай тэмцэх алба арваннэгдүгээр сарын 11-нд Самрук-Казынагийн гүйцэтгэх захирал Нурлан Жакупов, Казахстан темир жолы (KTZ) компанийн дарга Елжас Отыншиев болон бусад хэд хэдэн хүнийг авлигатай холбоотой гэмт хэргийн сэжигээр саатуулжээ.

Маргааш нь хороо хоёр удирдагчийг цагдан хорьж байгааг баталсан ч мөрдөн байцаалтын нууцыг хадгалах шаардлагаар дэлгэрэнгүй мэдээлэл өгсөнгүй. Хоёр удирдагчийн аль нь ч шүүхээр ял аваагүй байна.

Жакупов 2023 оны дөрөвдүгээр сараас сангийн тэргүүнээр ажиллаж байсан бол Отыншиев өмнө нь Самрук-Казынад удирдах албан тушаал хашиж байгаад 2026 оны долдугаар сараас KTZ-г удирдаж байжээ.

Арваннэгдүгээр сарын 12-нд тархсан бичлэгт Астана хотын нэгэн орон сууцны барилгын гадаа явган замд цүнх, мөнгөн дэвсгэрт тарж, хажууд нь цагдаа зогсож байгаа нь харагджээ. Эрх баригчид уг мөнгө баривчилгаатай холбоотой эсэхийг батлаагүй байна.

Самрук-Казына нь газрын тос, байгалийн хий, эрчим хүч, тээвэр, харилцаа холбооны салбарын компаниуд зэрэг улсын өмчийн хамгийн том хөрөнгийг удирддаг. KTZ нь Хятад, Европын хоорондох транзит болон Транс-Каспийн олон улсын тээврийн чиглэл буюу Дундад коридороор дамжих тээвэр зэрэг тус улсын ачаа тээврийн нэлээд хэсгийг гүйцэтгэдэг.

Токаев сан гадаадын компани, санхүүгийн байгууллагуудтай томоохон хөрөнгө оруулалтын төсөл хэрэгжүүлж буйг онцолсон юм. “Ийм гэрээ, түншлэл бүрийн цаана олон жил үргэлжилсэн хэлэлцээ, Казахстаны амласан үүрэг, олон улсын хамтын нийгэмлэгийн манай улсад итгэх итгэл оршдог” гэж Ерөнхийлөгч онцолсон байна.

Самрук-Казына мэдэгдэлдээ сан болон охин компаниуд хэвийн ажиллаж, хөрөнгө оруулагч, зээлдүүлэгч, түншүүдийнхээ өмнө хүлээсэн үүргээ биелүүлнэ гэжээ.

Токаев мөн засгийн газар болон хяналтын байгууллагуудад төрийн компаниуд дахь авлигыг бууруулах саналыг арваннэгдүгээр сарын 24 гэхэд ирүүлэхийг даалгаж, мөрдөн шалгалт компаниудын үйл ажиллагааг тасалдуулах ёсгүй гэж хэлжээ.

Хувьцаагаа олон нийтэд анх удаа санал болгохоор бэлтгэж буй KTZ-д энэ үе онцгой эмзэг байна. Удирдлага байхгүй үед компанийн шийдвэр гаргахад хүндрэл учирч, хувьцаа гаргах ажил хойшилж магадгүй гэж Kursiv сайтад ярилцлага өгсөн санхүүгийн шинжээчид үзжээ.

KTZ-гийн зээл есдүгээр сарын 30-ны байдлаар 2025 оны эцсийнхээс өсч, 3.78 их наяд тэнгэ буюу 8.5 тэрбум ам.долларт хүрчээ. Компани хувьцаа гаргах ажлаа хойшлуулснаа зарлаагүй байна.

Токаев үүнийг шинэ Үндсэн хуульд “Хууль ба дэг журам” зарчмыг тусгаснаас хойших төрийн компаниудтай холбоотой авлигын анхны томоохон хэрэг хэмээн тодорхойлжээ. Шинэ Үндсэн хуулийг 2026 оны гуравдугаар сарын 15-нд бүх нийтийн санал асуулгаар баталсан юм.

“Төрийн нэр хүнд, үндэсний институцид олон нийтийн итгэх итгэл, Казахстаны олон улсын байр суурийн тухай асуудалд төрийн эрх мэдэл хүлээсэн бид бүгд үндэсний эрх ашгийг хамгаалах зарчимч байр суурьтай байх ёстой. Энэ бол бидний иргэний болон улс төрийн үүрэг” гэж Ерөнхийлөгч хэлжээ.