Өмнөд Африкийн цитрус жимсний экспорт Ираны дайн, үерийн улмаас дээд амжилтдаа хүрсэнгүй

Өмнөд Африкийн цитрус жимсний тариалагчид 2026 оны улиралд экспортод 15 кг-ын 201 сая хайрцаг жимс савласан нь 2025 оны 203.4 сая хайрцгийн дээд амжилтаас бага зэрэг доогуур байна.

Энэ нь дөрөвдүгээр сард гаргасан 209 сая гаруй хайрцаг болно гэсэн анхны тооцооноос ч хамаагүй бага юм.

Ургац маш сайн байсан ч Ираны дайн, их хэмжээний бороо, дотоодын тээврийн саатал давхацсанаас энэ улирал салбарт “маш ашиггүй улирал” болжээ.

“Борлуулсан хэмжээ асуудлын зөвхөн нэг талыг харуулдаг. Энэ бол маш хүнд улирал байлаа. Манай салбарт тулгардаг бараг бүх эрсдэл бодит болж, тэр дундаа хамгийн том зах зээлүүдийн нэг болох Ойрхи Дорнодод дайн гарсан” гэж CGA-ийн гүйцэтгэх захирал Бойтшоко Нцхабеле мэдэгдэлдээ дурджээ.

Ираны эсрэг дайн гол зардлын үнийг, тэр дундаа дизель түлшний үнийг өсгөсөн бөгөөд дизелийн үнийн өсөлт “ялангуяа хүнд туссан” гэж Цитрус тариалагчдын холбоо (CGA) онцолжээ.

Дайны улмаас тус салбарын гол хэрэглэгч болох гадаад орнуудын дундаж давхаргынхны худалдан авах чадвар буурч, Ойрхи Дорнод руу ачаа тээвэрлэх боломж ч хязгаарлагдсан байна.

“Зарим боомт руу аюулгүй нэвтрэх боломжгүй байсан бол нэвтрэх боломжтой боомтууд ачаалал ихтэй байв. Ирак, Саудын Араб зэрэг гол зах зээлд ихэвчлэн маш урт далайн замаар л хүрэх боломжтой байлаа” гэж CGA мэдэгджээ.

Гадаадын боомтуудад гарсан хүндрэлийг дотоодын боомтын доголдол улам хүндрүүлжээ. Дурбан боомт саатсанаас болж жимсийг зах зээлд цагт нь нийлүүлэх боломж алдагдсан байна.

Цаг агаар ч ихээхэн хохирол учруулжээ. Баруун болон Зүүн Кейп мужуудад үерт жимсний цэцэрлэгүүд урсжээ. Мөн их хэмжээний бороо орсноор жижиг жимсний эрэлт өндөр байсан яг тэр үед том жимс хэт их ургасан байна.

Рандын ханш харьцангуй өндөр байсан нь ч экспортын ашгийг бууруулсан байна.

“Дунд хугацаанд санаа зовоох ихэнх асуудал, ялангуяа Ойрхи Дорнодтой холбоотой асуудал хэвээр байгаа ч урт хугацаанд салбарын суурь хүчин зүйлс өөрчлөгдөөгүй. Салбар Хойд хагас бөмбөрцөгт зуны саруудад нь өндөр чанартай жимс нийлүүлсээр байх сайн байр суурьтай хэвээр байна” гэж CGA-ийн дарга Геррит ван дер Мерве хэлэв.

Холбоо үйлдвэрлэл, нийлүүлэлтээ зах зээлийн эрэлттэй, ялангуяа эрэлт гарах цаг үетэй нь нийцүүлэхийн тулд зах зээлийн мэдээлэлд илүү анхаарахаар төлөвлөж байна.

Цитрус жимс Өмнөд Африкийн хөдөө аж ахуй болон эдийн засгийн өсөлтийн гол салбаруудын нэг бөгөөд CGA-ийн мэдээлснээр тариалангийн аж ахуйнуудад 160 мянган хүнийг ажлын байраар хангадаг аж.