Өмнөд Африкийн эрдэмтэд: Дээврийг цагаан будгаар будахад овоохой сэрүүн болж, нойр сайжирч болох юм

Дээврийг гэрэл ойлгогч цагаан будгаар будсанаар төмөр дээвэртэй овоохойд амьдардаг хүмүүсийг аюултай халуунаас хамгаалж, нойрыг нь сайжруулж болох эсэхийг Өмнөд Африк, Ганын эрдэмтэд туршиж байна.

Кейптауны их сургуулийн (UCT) удирдлага дор хэрэгжиж буй Habvia судалгааг Welcome Trust санхүүжүүлж байна. Эрдэмтэд Кейптауны Хайелитша болон Лимпопо мужийн Тохояндоу хотын ойролцоох Мфего тосгонд дээврийг нарны гэрлийг шингээхийн оронд ойлгодог тусгай бүрхүүлээр будаж байна.

Туркийн Анталья хотод арваннэгдүгээр сарын 9-нөөс 20-ны хооронд НҮБ-ын уур амьсгалын өөрчлөлтийн COP31 бага хурал болж буй энэ үед уг туршилт явагдаж байна. Энэ жилийн бага хурлын хэлэлцэх асуудалд эрүүл мэнд чухал байр эзэлжээ.

Хараахан нийтлэгдээгүй урьдчилсан үр дүнгээс үзэхэд будаг өдрийн хамгийн халуун үед гэрийн доторх температурыг 3-5 хэм орчмоор бууруулж болох юм.

Судлаачид 240 өрх хамарсан судалгааны хүрээнд 120 дээвэр будаад байна. 2022 онд эхэлсэн туршилт 2027 оны сүүлээр дуусах төлөвтэй.

Шөнө дулаан байх нь нойронд сөргөөр нөлөөлдөг. Унтахын тулд бие дотоод температураа бууруулах шаардлагатай. Орчин хэт халуун байвал үүнийг хийхэд хэцүү болж, хүмүүс нойронд удаан орж, олон удаа сэрдэг.

68 орны долоон сая гаруй нойрны бүртгэлийг шинжилсэн 2022 оны судалгаагаар шөнийн температур нэмэгдэж байгаа нь хүмүүсийн, ялангуяа ядуу орны иргэдийн унтах хугацааг аль хэдийн богиносгож байгаа нь тогтоогджээ.

Lancet Countdown-ийн 2025 оны тайланд дурдсанаар, Өмнөд Африкийн иргэд 2024 онд дунджаар 13 өдөр халуун давалгаанд өртсөн бөгөөд эдгээр өдрийн 10 тутмын найм орчим нь уур амьсгалын өөрчлөлтөөс үүдэлтэй байжээ.

Өмнөд Африкийн Статистикийн газрын 2022 оны тооллогоор 1.4 сая орчим өрх буюу нийт өрхийн 8.1 хувь нь албан бус орон байранд амьдардаг.

Судалгааг удирдагчдын нэг, Кейптауны их сургуулийн эпидемиологич Лара Дугасын хэлснээр, Хайелитшад амьдардаг хүмүүс шөнөдөө дунджаар 11 цаг орондоо байдаг ч нойрны чанар нь маш муу байна.

Судлаачдын хэмжилтээр овоохой буюу албан бус орон сууцанд зуны саруудад шөнийн температур заримдаа 30 хэм хүрдэг гэж Дугас хэлэв. Судалгааны өгөгдлөөс үзэхэд температур хэм нэмэгдэх бүрт хүмүүсийн нойрны чанар мэдэгдэхүйц буурч байна гэж тэрбээр тайлбарлажээ.

Хэн нэгний дээврийг өнөөдөр будахад маргааш нь л байшингийнх нь доторх температур буурч, тэр хүн илүү сайн унтаж чаддаг гэдгийг Дугас онцолсон байна.

Будаг таваас 10 жил эдэлгээтэй бөгөөд нэг байшинг будахад 2500 орчим рандын зардал гардаг гэж тэрбээр хэлжээ.

Тэд нарны эрчим хүчээр ажилладаг сэнс суурилуулж болох эсэхийг судалж байгаа бөгөөд Кейптаун хоттой аль хэдийн хамтран ажиллаж, түншлэлийн талаар ярилцаж байгаа гэж Дугас хэлэв.