Саудын Араб, Турк, Пакистаны төлөөлөгчид Иран, АНУ-ын дахин мөргөлдөөнөөс сэргийлэхээр Тегеранд очив

Гардиан сонины мэдээлснээр, Саудын Араб, Турк, Пакистаны өндөр түвшний дипломат төлөөлөгчид Иран болон АНУ, Израилийн хооронд дахин тулалдаан дэгдэхээс сэргийлэх зорилгоор Тегеранд очжээ. Хоёр талын хатуу мэдэгдэл улам ширүүсч буй энэ үед Саудын Арабын Батлан хамгаалахын сайд Халид бин Салман, Пакистаны армийн командлагч фельдмаршал Асим Мунир, Туркийн тагнуулын албаны дарга Ибрахим Калын нар Ираны аюулгүй байдлын дээд албан тушаалтнууд, хэлэлцээчидтэй уулзаж, Тегеран, Вашингтоны хооронд тохиролцоо хийхийг шахах ёстой байв.

Даваа гарагийн уулзалтаар Йемений хуситуудыг Саудын Арабын дэд бүтэц рүү хийж буй пуужин, нисгэгчгүй онгоцны хүнд халдлагаа зогсооход Иран хэрхэн нөлөөлж болох талаар ярилцана гэж үзэж байжээ. Йемен даяар тулалдаан ширүүсч байгаа бөгөөд хуситууд Эр-Риядын нисэх буудлыг хааж, Саудын эдийн засагт ихээхэн хохирол учруулсан гэж мэдэгдсэн. Албан тушаалтнууд Иранийг лалын шашинт орнуудын оролцсон аюулгүй байдлын шинэ гэрээнд оруулах боломжийг ч хэлэлцсэн бололтой.

Гурван улс наймдугаар сард Меккад батлан хамгаалахын гэрээ байгуулжээ. Иранд зарим хүн уг гэрээг Тегераны эсрэг чиглэсэн гэж болгоомжилж байсан ч гарын үсэг зурсан орнууд үүнийг зөвхөн харилцан хамгаалах гэрээ гэж тайлбарласаар ирсэн. Сонины үзэж буйгаар, урт хугацааны аюулгүй байдлын шинэ тогтолцоог судлах, Иранаас оролцож буй мөргөлдөөнүүддээ буулт хийхийг шаардах хоёрын тэнцвэр шийдвэрлэх ач холбогдолтой бөгөөд хоёр тал өөр өөр зорилготой уулзалтад ирсэн байж болох юм.

Ираны Гадаад хэргийн яамны хэвлэлийн төлөөлөгч Эсмаил Багаэи уулзалт нь хамтын ашиг сонирхолд тулгуурласан бүс нутгийн аюулгүй байдлын өргөн хамтын ажиллагааны замыг нээж болно гэв. Тэрбээр сүүлийн хоёр жил, ялангуяа сүүлийн найман сарын үйл явдал тогтвортой аюулгүй байдлыг зөвхөн бүс нутгийн орнуудын итгэлцэл, хамтын ажиллагаагаар бий болгож болохыг харууллаа гэжээ. Гадаад хэргийн сайд асан Жавад Зариф “Бүс нутгийн аюулгүй байдлыг импортолдоггүй, үүнийг яг энэ бүс нутгийн ард түмэн хамтдаа бүтээх ёстой” гэж мэдэгдэв.

Ираны Гадаад хэргийн яам АНУ-ын оронд Иран оролцох бүс нутгийн аюулгүй байдлын гэрээг удаа дараа санал болгож ирсэн. АНУ, Ираны мөргөлдөөн Персийн булангийн орнуудад өөрсдийн нутаг дахь АНУ-ын олон баазыг аюулгүй байдлын баталгаа гэж үзэх үү, эсвэл эрсдэлийн эх үүсвэр гэж үзэх үү гэсэн маргааныг дахин сэдрээсэн байж болзошгүй. Оман Иранийг оролцуулсан ийм гэрээний боломжийг судалж байсан орны нэг юм.

Персийн булангийн аль ч улс өнгөрсөн жил болон энэ оны хоёрдугаар сард АНУ, Израилийн Иран руу хийсэн довтолгоог ил дэмжээгүй ч зарим нь ажиллагаанд далдуур хамтран оролцсон гэж Гардиан бичжээ. Иран өөрийгөө хамгаалах зорилгоор Персийн булангийн орнууд дахь АНУ-ын бааз, эрчим хүчний дэд бүтэц рүү довтолж ирсэн. Уулзалт Пентагон АНУ-ын завсрын сонгуулийн дараа хийж болзошгүй довтолгоонд бэлтгэн томоохон цэргийн хүч төвлөрүүлж буй тухай мэдээлэл хийсээр байгаа үед болж байна. Катарын зуучлагчид Ням гарагийн ихэнх хугацааг Тегеранд өнгөрөөж, Иран Хормузын хоолойг дахин нээх нөхцөлийг тохирохыг оролдсон нь батлагджээ.

Израилийн хэвлэлийн мэдээлснээр, Ерөнхий сайд Биньямин Нетаньяху Мягмар гарагт болох Израилийн сонгуулиас өмнө Ирантай дайн өдөөхийг цэргийнхэнд шахаж байгаа гэнэ. Дональд Трамп Нетаньяхуг дахин сонгохыг удаа дараа уриалж байгаа нь АНУ, Израилийг бүс нутгийн урт хугацааны тогтворгүй байдлын эх үүсвэр болж болзошгүй гэсэн бүс нутаг дахь сэтгэгдлийг улам бэхжүүлж байна.

Гэсэн хэдий ч Тегеран бүс нутгийн орнуудын эдийн засагт шууд болон хуситууд зэрэг зуучлагчаараа дамжуулан учруулсан хохирлын дараа Ойрх Дорнодын олон хэсэгт Ирантай гэрээ байгуулах санааг эсэргүүцнэ гэж сонин бичжээ. Ираны хатуу байр суурьтнууд аюулгүй байдлыг цөмийн бөмбөг бүтээх замаар хангах нь зөв гэж улам их нотолж, үй олноор хөнөөх зэвсгийг хориглосон фатвыг цуцлахыг шаардаж байна. Олон сарын хэлэлцээр шаардах ийм гэрээ нь хориг цуцлахаас өмнө Хормузын хоолойг нээх ёстой гэсэн Вашингтоны шаардлагыг шийдэхгүй байж болох юм.