Сербийн парламентын сонгууль: Белград төвийг сахих байр сууриа хадгалж, Вучичийн эрин үе дуусах уу?

BBC-гийн орос албаны мэдээлснээр, 10 дугаар сарын 25-нд болох Сербийн парламентын сонгууль эрх баригч нам болон Александр Вучичийн хувьд ноцтой сорилт болж, тус улсын улс төрийг эрс өөрчилж магадгүй. Арван дөрвөн жилийн турш Сербийн дэвшилт нам (СНС) ба Вучич дотоодын тогтвортой хөгжил, ЕХ-нд элсэхийн зэрэгцээ Орос, Хятадтай найрсаг байх бие даасан гадаад бодлого амлан Сербийн улс төрд ноёрхож ирсэн.

Сүүлийн хоёр жил тасралтгүй үргэлжилсэн олон нийтийн жагсаал Вучичийн тогтолцоонд аюул учруулав. Жагсаал 2024 оны 11 дүгээр сарын 1-нд Нови Сад хотын галт тэрэгний буудлын саравч нурж, 16 хүн амь үрэгдсэнээс эхэлсэн бөгөөд буруутныг шийтгэх шаардлага авлига, эрх мэдлийн төвлөрлийн эсрэг өргөн хөдөлгөөн болон хувирчээ. Хямралын улмаас Вучич ээлжит бус сонгууль зарлаж, Ерөнхий сайдын суудалд эргэн орох найдлагаар Ерөнхийлөгчийн албан тушаалаас огцорсон.

Энэ удаа Вучичийн Нэгдсэн Серби эвсэлтэй уламжлалт сөрөг хүчин бус, харин Оюутны жагсаалт хэмээх шинэ өрсөлдөгч тулж байна. Санал асуулгын дүн зөрүүтэй бөгөөд шинжээчид аль нь ч парламентын 250 суудлын 126-г авч олонхи бүрдүүлж чадахгүй байх магадлалтай гэж үзэж байна. Лондонгийн Хааны коллежийн багш Вук Вуксанович “Энэ бол 2012 оноос хойш Сербийн эрх баригчдын тулгарч буй анхны ноцтой өрсөлдөгч” гэж хэлэв.

Хөдөлгөөн удирдагч томилохоос зайлсхийж, шийдвэрийг төвлөрсөн бус оюутны хороод гаргадаг. Хороод оюутнууд өөрсдийг нь, засгийн газар, эрх баригч намын гишүүн асан, сөрөг хүчний намын өндөр албан тушаалтан, ял шийтгэлтэй хүмүүсийг нэр дэвшүүлэхгүй байхаар тохиролцож, кардиологич, профессор Илия Срдановичаар толгойлуулсан 250 хүнийг сонгосон. Хөтөлбөрт авлигатай тэмцэх, цагдааг гэмт бүлэглэлтэй холбоотой этгээдээс цэвэрлэх, шүүх, хэвлэл мэдээллийг улс төрөөс ангид байлгах зорилт багтсан бөгөөд гол уриа нь “Серби эсвэл мафи”.

Вучич улс төрийн гараагаа барууны хориг арга хэмжээ, 313 сая хувийн хэт инфляци, 1999 онд Косовогийн дайны улмаас НАТО-гийн цэргийн оролцоонд хүргэсэн үндсэрхэг удирдагч Слободан Милошевичийн засгийн газарт эхэлсэн. Милошевичийг түлхэн унагасны дараа Вучич өөрийгөө шинэчилж СНС-ийг үүсгэн байгуулагчдын нэг болсон бөгөөд нам 2012 оны сонгуульд барууны дэмжлэгтэйгээр ялж, 2014 онд ЕХ-нд элсэх албан ёсны хэлэлцээг эхлүүлжээ.

Гэвч 2014 онд Орос, Украины дайн эхэлснээр Вучич аль нэг талыг сонгохоос татгалзаж, цэргийн төвийг сахих байр суурийг баримталсан. 2022 онд Балканы бусад ЕХ-ны нэр дэвшигч орнууд Оросын эсрэг хоригийг дэмжсэн ч Серби татгалзсан бөгөөд Вучич 2025 оны тавдугаар сарын 9-нд Москвад Ялалтын парадад оролцсон. Нөгөө талаар Серби НҮБ-д Оросын түрэмгийллийг буруушаахын төлөө санал өгч, Украины нутаг дэвсгэрийн бүрэн бүтэн байдлыг дэмжсээр ирсэн бөгөөд Вучич сүүлийн хоёр жилд Украинд хоёр удаа очжээ.

Вучич Ерөнхийлөгч Дональд Трамптай сайн харилцаатай гэдгээ онцолдог бол Ши Жиньпин сүүлийн арван жилд Белградад хоёр удаа айлчилж, хоёр улс чөлөөт худалдааны гэрээ байгуулсан. Гэсэн ч 2025 оны эхээр АНУ Оросын Газпромын хяналтад буй Сербийн газрын тосны NIS компанид хориг тавьснаар тус улсын цорын ганц газрын тос боловсруулах үйлдвэр түр зогссон. Мөн прокурорын бие даасан байдлыг хязгаарласан хуулийн өөрчлөлтийн улмаас Брюссель Баруун Балканд олгох төлбөрөө түр зогсоожээ.

Хэт туйлширсан нийгэмд олон ажиглагч сонгуулийн дүнг ялагдсан тал хүлээн зөвшөөрөхгүй байж магадгүй гэж болгоомжилж байна. Вучичийнхан Оюутны жагсаалтыг гадаадын тагнуулын захиалгаар ажиллаж байна гэж буруутгадаг бол хороод үүнийг үгүйсгэдэг. BBC-гийн сэтгүүлчид сөрөг хүчнийг гутаасан хиймэл оюуны олон зуун видеог Румынийн хувийн компани санхүүжүүлснийг тогтоожээ. Олонхи бүрдэхгүй бол эвслийн хэлэлцээ эхлэх бөгөөд удахгүй болох ерөнхийлөгчийн сонгуульд Вучич хоёр удаагийн хязгаараас болж оролцох боломжгүй.