Тринидад ба Тобагогийн идэвхтэн Жейсон Жонс “содомын хууль” гэгдэх хуулийн эсрэг түүхэн шийдвэр гаргуулжээ
Колонийн үеийн хуулийг үндсэн хууль зөрчсөн гэж үзсэн шийдвэр Карибын бусад оронд ч нөлөөлж мэднэ гэж үзэж байна.
“Хууль эцэст нь хүний үндсэн нэр төрийн жишигт хүрч ирлээ”
Анх Global Voices сайтад нийтлэгдсэн.
Тус улсын “содомын хууль” гэгдэх хуулийг Үндсэн хууль зөрчсөн гэж тогтоосон 2018 оны түүхэн шийдвэрийн дараа Тринидадын Порт-оф-Спейн дахь Шүүхийн ордонд байгаа Тринидад ба Тобагогийн ЛГБТК+ идэвхтэн Жейсон Жонс. Зургийг Мария Нунес авсан бөгөөд зөвшөөрөлтэйгөөр ашиглав.
Тринидад ба Тобагогийн хамгийн дээд давж заалдах шатны шүүх хэвээр байгаа Их Британийн Хувийн зөвлөлийн Шүүхийн хороо тус улсын “содомын хууль” гэгдэх хуулийг хүчинтэй үлдээсэн давж заалдах шатны шүүхийн 2025 оны шийдвэрийг хүчингүй болголоо. ЛГБТК+ идэвхтэн Жейсон Жонсоос Тринидад ба Тобагогийн Ерөнхий прокурорын эсрэг гаргасан хэрэгт шүүгч Девиндра Рамперсад Тринидад ба Тобагогийн Бэлгийн гэмт хэргийн тухай хуулийн (11:28 дугаар бүлэг) 13, 16 дугаар зүйлийг “үндсэн хууль зөрчсөн” гэж шийдвэрлэснээс хойш найман жил долоон сар шахам өнгөрчээ. Эдгээр зүйл насанд хүрсэн хүмүүсийн харилцан зөвшөөрсөн анал бэлгийн харьцааг гэмт хэрэгт тооцдог.
Энэ шийдвэрт хүрэх зам урт байлаа. 2018 оны шийдвэр Жонсын талд гармагц Тринидад ба Тобагогийн засгийн газар давж заалдахаа мэдэгдсэн. Тухайн үеийн Ерөнхий прокурор Фарис Аль-Рави “Үндсэн хуульд тэгш эрхийн тухай тодорхой заасан. Хуулийг эцэслэн тогтооход найдаж болох цорын ганц шийдвэр нь анхан шатны шийдвэр биш. [Давж заалдах нь] асуудлыг эцэслэн шийдвэрлэхийн тулд л ухаалаг хэрэг” гэж хэлж байв.
Бараг долоон жилийн дараа буюу 2025 оны гуравдугаар сарын 25-нд тус улсын Давж заалдах шатны шүүх 2018 оны шийдвэрийг хүчингүй болгожээ. Жонс сэтгэл дундуур байсан ч шантраагүй бөгөөд хэргийг Хувийн зөвлөл хүртэл хүргэнэ гэж амласан. Тэрбээр амандаа хүрсэн юм. Колонийн үеийн хууль учраас инээдтэй ч гэлтэй, 2026 оны арваннэгдүгээр сарын 10-нд Британийн лорд шүүгчид эцэст нь уг асуудлаар шийдвэр гаргажээ.
Лорд шүүгчид хэд хэдэн гол асуудлыг хэлэлцэх ёстой байв. Тэдний нэг нь маргаантай “хадгалах заалт” буюу колони орнууд тусгаар тогтнож, өөрсдийн Үндсэн хуулийг батлахаас өмнө гаргасан ч цаашид хүчинтэй байлгахаар “хадгалсан” хуулиудыг яах вэ гэдэг асуудал байлаа. Жонсын үзсэнээр энэ заалт “21 дүгээр зууны ардчилалд байх ёсгүй” юм. Хоёр арлаас бүрдсэн тус улс 1976 онд бүгд найрамдах улс болсноос хойш ч засгийн газар, парламент нь уг заалтыг хасаагүй нь “үүргээ умартсан” хэрэг гэж тэрбээр үзэж байв.
Хорооны энэ хэрэгт гаргасан “1986 оны Бэлгийн гэмт хэргийн тухай хуулийн 13, 16 дугаар зүйл нь ‘хувь хүний эрх, эрх чөлөөг зохих ёсоор хүндэтгэдэг нийгэмд үндэслэлтэйгээр зөвтгөх боломжгүй’ гэдгийг ноён Жонс нотолсон” гэсэн дүгнэлт 2018 оны шийдвэртэй санал нийлж, Ерөнхий прокурорын гаргасан сөрөг давж заалдах гомдлыг хэрэгсэхгүй болгоход хүргэжээ.
Бүс нутгийн бусад улс ч Хувийн зөвлөлийг хамгийн дээд давж заалдах шатны шүүхээ болгосон байдаг тул энэ шийдвэр Карибын тэнгисийн өргөн бүс нутагт ижил төстэй хэргүүдэд эерэгээр нөлөөлж болох юм. Жонс 2018 оны ялалтынхаа дараа Тринидадын Шүүхийн ордны шатан дээр сурвалжлагчдад “Хүний эрхийн асуудал зөвхөн дотоодын асуудал биш […] Хамтын нөхөрлөлийн 75 сая гаруй иргэнийг ижил төстэй хуулиар гэмт хэрэгтэнд тооцож байна. Хамтын нөхөрлөлийн 37 улс Тринидадтай адил ийм харьцааг гэмт хэрэгт тооцдог” гэж хэлж байжээ.
Гэсэн хэдий ч 2015 онд хуулийн тэмцлээ эхлүүлсэн Жонс тэмцэл хараахан дуусаагүйг онцолж байна: “Би энэ шийдвэрийг сайшааж байгаа ч Хамтын нөхөрлөл болон бусад оронд Британийн колонийн үеийн хуулиар ЛГБТК+ хүмүүсийг хүний эрх, тэгш байдлаас хасаж ирсэн гол асуудлыг энэ шийдвэр шийдэхгүй.” Ялгаварлан гадуурхалт, хэл яриа, нийгэм болон шашны хүрээнд хүлээн зөвшөөрөгдөх асуудал хэвээр байгаа тул ЛГБТК+ олон байгууллага ийм байр суурьтай байна. Нийгмийн ийм хандлагыг өөрчлөхөд илүү өргөн шинэчлэл, олон нийтийг дахин соён гэгээрүүлэх ажил шаардлагатайг Жонс сайн ойлгож байна.
Харин лорд шүүгчдийн санал нэгтэй, урьдчилсан байр суурь нь анхан шатны Өндөр шүүхийн анх тогтоосон арга хэмжээ хэвээр үлдэх ёстой гэсэн байв. Гэхдээ талуудын бичгээр гаргах тайлбар дараа нь ирж магадгүй.
Шийдвэрт ЛГБТК+ нийгэмлэгийнхэн болон бусад хүмүүс удалгүй хариу өгчээ. Facebook хэрэглэгч Иан Рагунанан Хувийн зөвлөлийн шийдвэрийг “хууль эцэст нь хүний үндсэн нэр төрийн жишигт хүрч ирсэн” гэж тодорхойлжээ. Харин эрдэмтэн Ричард Дрейтоны үзсэнээр, шийдвэрийн хамгийн чухал догол мөр нь “Үндсэн хуулийн 4, 5 дугаар зүйлд заасан эрхүүд цаг хугацааны явцад хөгждөг, учир нь Үндсэн хууль бол үндсэн хуулийн үнэт зүйлсийн тухай орчин үеийн ойлголтыг тусгах чадвартай амьд баримт бичиг […] Цаг хугацаа удах тусам эдгээр үнэт зүйл орчин үеийн нийгэмд хөгжсөн байх магадлал өндөр болж, Үндсэн хуулийг тэдгээрт нийцүүлэн тайлбарлах шаардлага гарах магадлал ч улам нэмэгддэг” гэсэн хэсэг юм.
Pride TT байгууллага ялалтыг баярлан угтаж, “Бид Жейсон Жонсыг эр зориг, тэсвэр хатуужил, няцашгүй шийдэмгий байдлынх нь төлөө хүндэтгэж, шударга ёсны төлөөх энэ тэмцэлд хамт зогссон тэмцэгчид, холбоотон, байгууллагуудыг үнэлж байна” гэжээ. Энэ шийдвэр зөвхөн эрх зүйн чухал ахиц биш, “хүн бүр нэр төртэй, хувийн нууцтай, ялгаварлан гадуурхалтаас ангид амьдрах эрхтэйг сануулж буй” хэрэг гэж тус байгууллага онцолсон байна.
Жанин Мендес-Франко бичив.
