Ерөнхийлөгч Трамп 6 дугаар сард Ирантай байгуулсан түр гал зогсоолтыг «цаг үрсэн хэрэг» гэжээ

АНУ, Израиль болон Ираны хоорондох мөргөлдөөн лхагва гарагт (10 дугаар сарын 28) найм дахь сардаа орж байгаа энэ үед АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трамп 6 дугаар сард Ирантай байгуулсан түр гал зогсоолтын хэлэлцээрийг шүүмжилжээ. Энэ тухай Америкийн дуу хоолой радиогийн хятад хэлний алба мэдээлэв. Тэрбээр даваа гарагт Миссисипи мужид болсон сонгуулийн цуглаан дээр дипломат мухардал, эрчим хүчний нийлүүлэлтийн тасалдлын үед уг хэлэлцээрийг «цаг үрсэн хэрэг» гэж нэрлэсэн байна.

АНУ, Иран 6 дугаар сарын 17-нд түр хэлэлцээр байгуулсан. Голчлон Пакистаны зуучлалаар байгуулсан хэлэлцээрээр бүх фронтод цэргийн ажиллагааг зогсоож, Иран хөлөг онгоцны аюулгүй нэвтрэлтийг хангахын тулд бүх хүчээ дайчлах бөгөөд 60 хоногийн турш ямар ч хураамж авахгүй байхыг шаардсан. 14 заалттай хэлэлцээр мөн АНУ-ын Ираны боомтуудад тавьсан далайн бүслэлтийг цуцлахыг шаардаж, цөмийн зэвсэг олж авахгүй, бүтээхгүй гэсэн Ираны өмнөх амлалтыг дахин баталжээ. Энэ нь урьдчилсан хэлэлцээр байсан бөгөөд 6 дугаар сард зарлахдаа талуудад эцсийн хэлэлцээрийг тохиролцох 60 хоногийн хугацаа олгосон юм.

7 дугаар сарын эхээр Иран худалдааны хөлөг онгоц руу дахин халдаж эхэлснээр аль хэдийн тогтворгүй байсан гал зогсоолт нурж, Ерөнхийлөгч Трамп хэлэлцээр «дууссан» гэж зарласан. Улмаар талууд бие биен рүүгээ дайрч, АНУ 7 дугаар сарын 14-нд далайн бүслэлтээ сэргээсэн байна.

«Бид жижиг гал зогсоолт хийсэн, би түүнд хэзээ ч тийм ч их дургүй байсан. Би үүнийг цаг үрсэн хэрэг гэж бодсон, гэхдээ та мэдэж байгаа, мэргэжилтнүүдийн үгийг сонсох хэрэгтэй» гэж Трамп даваа гарагт Миссисипид болсон сонгуулийн цуглаан дээр хэлжээ. «Бид жижиг гал зогсоолт хийж, хэдэн хөлөг онгоц нэвтрүүлсэн, та мэдэж байгаа, бид найрсаг байхыг хүссэн, гэхдээ миний бодлоор энэ бол цэвэр цаг үрсэн хэрэг.»

Трамп энэ долоо хоногт засаг захиргаа нь Ираны эсрэг янз бүрийн хувилбарыг жинлэсээр байгаа гэж хэлэв. «Би шийдвэр гаргах ёстой: үүнийг бүрмөсөн дуусгах уу, энэ нь хийхэд маш амархан, эсвэл хэлэлцээр хийх үү? Энэ бол бидний өмнө байгаа сонголт» гэж тэрбээр хэлсэн. Трамп ням гарагт АНУ Ираны цөмийн байгууламжуудын орчмын үйл явдлыг анхааралтай ажиглаж байгааг хэлж, Ираны эсрэг авч болох цэргийн ажиллагааны талаар эцсийн шийдвэр гаргаагүй байгаагаа нэмж хэлсэн.

Нөгөө талаар Саудын Арабын Батлан хамгаалахын сайд хунтайж Халид бин Салман бин Абдулазиз Аль Сауд, Пакистаны армийн командлагч фельдмаршал Асим Мунир, Туркийн тагнуулын тэргүүн Ибрахим Калын нар даваа гарагт Тегеранд айлчилсан. Тэд бүс нутгийн хурцадмал байдлыг намжаах зорилгоор Ираны Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлийн тэргүүн Мохсен Резаи зэрэг Ираны албан тушаалтнуудтай яриа хэлэлцээ хийжээ.

Ираны төрийн хэвлэлийн мягмар гарагт мэдээлснээр, Ираны дээд удирдагч Можтаба Хаменеи Ираны Үндэсний аюулгүй байдлын дээд зөвлөлийн нарийн бичгийн дарга Мохсен Резаитай уулзжээ. Хаменеи дайныг дуусгаж, одоогийн «дайн ч биш, энх ч биш» мухардлыг эвдэх Тегераны нөхцөлийг дахин илэрхийлсэн гэж мэдээлэгдэж байна. Хаменеигийнх гэж үзэгддэг X хаягийн нийтлэлд талуудын яриа хэлэлцээнд «Ормузын хоолойн хяналтыг хадгалах замаар улсын болон бүс нутгийн аюулгүй байдлыг хамгаалах, урт хугацааны нийтлэг ашиг сонирхолд тулгуурлан хөрш орнуудтай хоёр талын харилцааг бэхжүүлэх» асуудал багтсан гэжээ.

Эцэг нь 2 дугаар сарын 28-нд АНУ, Израилийн довтолгоонд амь үрэгдсэнээс хойш Хаменеи олон нийтийн өмнө гараагүй байна. АНУ-ын албан тушаалтнуудын хэлснээр, тэрбээр довтолгооноос амьд гарсан ч хүнд шархадсан бөгөөд түүний тухай ямар ч видео, аудио бичлэг одоог хүртэл нийтлэгдээгүй байна. Иран өнгөрсөн сард АНУ-д санал тавьсан. Уг саналдаа тус улс долоо хоногийн гал зогсоолт, хоолойг нээх, цөмийн хөтөлбөрийн хэлэлцээг сэргээхийн хариуд бүслэлтийг цуцлах, хөрөнгийн царцаалтыг арилгах, газрын тосоо худалдах зөвшөөрөл авахыг хүссэн. Трамп уг саналыг «хүлээн зөвшөөрөх боломжгүй» гэж татгалзжээ.

Катар мягмар гарагт АНУ, Ираны хоорондох мөргөлдөөнийг зуучлагчаар дамжуулан зогсоохыг хичээж байгаагаа мэдэгдэж, Тегераныг «сайн санаагаа» харуулахыг уриалав. «Одоо Ираны тал эдгээр зарчмыг баримтлах, сайн санаагаа харуулах ээлж ирлээ» гэж Катарын Гадаад хэргийн яамны Хэвлэл мэдээлэл, харилцааны газрын дарга Ибрахим Султан аль-Хашми мягмар гарагт сэтгүүлчдэд хэлэв. «Бүс нутгийн орнуудад заналхийлэхээ зогсоож, Ормузын хоолойг нээвэл бүх хүчин чармайлт бие биенээ нөхөж, аюулгүй, хөгжилтэй бүс нутгийг хамтдаа бүтээх болно» гэж тэрбээр хэлжээ.

Ираны Ерөнхийлөгч Масуд Пезешкиан мягмар гарагт Москвад болсон Хий экспортлогч орнуудын форумын наймдугаар дээд хэмжээний уулзалтын үеэр Катарын Эмир Тамим бин Хамад Аль Танитай уулзсан байна.