Эрдэмтэд лазер технологиор Амазоны ойгоос эртний соёл иргэншлийн 432 геоглиф илрүүлжээ

Испани, Финланд, Бразил, Данийн эрдэмтэд лидар технологи ашиглан Бразилийн Амазоны ширэнгэн ойн дор олон мянган жилийн настай 432 геоглиф буюу газарт сийлсэн асар том хээ илрүүлжээ гэж Би Би Си-гийн орос хэлний алба мэдээлжээ.

«Пифагор Грект теоремоо томьёолж байх үед эдгээр хүмүүс Амазонд дурсгалт геометр бүтээж байжээ» гэж судалгааны багийн гишүүн, Амазоны геоглифийн хүрээлэнгийн ерөнхийлөгч, палеонтологич Алсеу Ранци хэлжээ.

Судалгааны үр дүнг Нэйчэр сэтгүүлд саяхан нийтэлжээ. Лидар нь лазер импульсаар зай хэмжиж, гурван хэмжээст нарийн зураг гаргадаг тул ургамлыг огтлохгүй, газар бүрт очихгүйгээр өргөн нутгийг судлах боломж олгодог байна.

Баг 4400 ам дөрвөлжин километр нутгийг судалж, МЭӨ 600 оноос МЭ 850 оны хооронд бүтээсэн, ихэнх нь урьд өмнө бүртгэгдээгүй геоглифүүдийг олжээ. Эрдэмтдийн таамгаар, геоглифүүдийг бүтээсэн Акири соёл иргэншил 183 мянга орчим ам дөрвөлжин километр буюу өнөөгийн Камбож, Сиритэй ойролцоо нутгийг эзэлж байжээ. Оргил үе буюу МЭ 100–300 онд хүн ам нь гурван сая хүрч байсан байж магадгүй.

Ранцигийн хэлснээр, судлаачид 15 метр хүртэл өргөн, 5 метр хүртэл гүн суваг олжээ. Тэр нутагт чулуу байдаггүй тул шороог модон багаж, сагсаар зөөсөн байх магадлалтай ч Амазоны чийглэг уур амьсгалд органик материал хурдан задардаг тул тодорхой дүгнэлт хийхэд хэцүү юм.

Өмнө нь геоглифийг хүн амыг халдлагаас хамгаалах бэхлэлт байсан гэж үздэг байв. Харин одоо мэргэжилтнүүд эдгээр нь байнга амьдрах бус, цугларах зориулалттай, ёслол болон улс төрийн үүрэгтэй байгууламж байсан байх магадлалтай гэж үзэж байна.

Хельсинкийн их сургуулийн археологич Мартти Пярссинений хэлснээр, Акиричууд байгалийг ихэд хүндэтгэдэг байсан бөгөөд эрдэнэ шиш, хулуу, маниок тариалахад шаардлагатай хэмжээгээр л ой цэвэрлэдэг байжээ.

Судлаачид геоглифүүдийг холбосон 350 километр зам зураглажээ. Байгууламж руу ойртох тусам зам өргөсдөг байсныг тогтоосон байна.

Геоглиф бүтээх ажил МЭ 850 оны орчимд зогссон бололтой бөгөөд шалтгаан нь тодорхойгүй хэвээр байна. Ранци үүнийг Майягийн томоохон төвүүд бараг тэр үед орхигдсонтой зүйрлэж, есдүгээр зуунд байгалийн томоохон хямрал болсон байж магадгүй гэж таамаглажээ.

«Амазонд бидний харж буй зүйл бол байгалийн өргөн уудам ой биш, харин хүний үйл ажиллагаагаар бүрэлдсэн асар том түүхэн цэцэрлэг юм» гэж Бразилийн Пара мужийн Холбооны их сургуулийн археологич Руан Карлос Лопес хэлжээ.

Колоничлолоос өмнөх үеийн хүн амын тооцоо байнга өсөж, эхэндээ бүх Амазонд 1-ээс 2.5 сая хүн амьдарч байсан гэж байсан бол сүүлийн тооцоогоор 5-аас 10 саяд хүрчээ. Харьцангуй бага нутагт гурван сая хүртэл хүн амьдарч байсан байж болзошгүй тул эдгээр тоог дахин эргэн харах шаардлагатай байж магадгүй юм.

Өмнө нь хүмүүс голдуу хоол хүнс олоход хялбар томоохон голын дагуу суурьшдаг байсан гэж үздэг байв. Гэвч геоглифүүд ихэвчлэн голуудын хоорондох өндөрлөгт байдаг нь эдгээр бүсэд ч олон хүн амьдарч, газар тариалан эрхэлж, ойн ландшафтыг өөрчилж байсныг харуулж байна.