Хятадад тэтгэврийн наснаас хойш ажиллагсдын ажлын байрны гэмтлийн эрхийг шинэ журмаар хамгаалж эхэллээ

Тэтгэврийн насанд хүрсэн ажилчдын үндсэн эрхийг хамгаалах түр журмыг үндэслэн Сүжоу хотын дунд шатны шүүх саяхан 53 настай тэтгэвэрт гарсан эмэгтэй ажилчин Цайгийн ажлын байрны гэмтлийн хэргийн ангиллыг өөрчиллөө.

Ингэснээр ийм ажилчид гэмтлийн нөхөн олговор нэхэхийн өмнө хөдөлмөрийн харилцаагаа заавал тогтоолгох шаардлагагүй болжээ. Гэхдээ шинэ журмыг хэрэгжүүлэхэд практик саад хэвээр байгаа тул нэмэлт нарийвчилсан журам шаардлагатай гэж мэргэжилтнүүд үзэж байна.

Тэтгэвэрт гарсан 53 настай Цай хоёр жилийн өмнө үйлдвэрт машин ажиллуулж байхдаа хуруугаа дарлуулж гэмтжээ. Хөдөлмөрийн чадварын үнэлгээгээр аравдугаар зэргийн хөгжлийн бэрхшээлтэй гэж тогтоогдсон ч ажлын байрны гэмтлийн даатгалын тэтгэмжээ авч чадаагүй байв. Саяхан Жянсу мужийн Сүжоу хотын дунд шатны шүүх эцсийн шийдвэр гаргаж, түүний нэхэмжлэлийг хангаад зогсохгүй хэргийн ангиллыг «ажлын байрны гэмтлийн даатгалын тэтгэмжийн маргаан»-аас «тэтгэврийн наснаас хойш ажиллагсдын хөдөлмөрийн маргаан» болгон өөрчилжээ.

Энэ оны 7 дугаар сард тэтгэврийн насанд хүрсэн ажилчдын үндсэн эрхийг хамгаалах түр журам хүчин төгөлдөр болжээ. Шүүхийн энэ шийдвэр нь тэдгээр ажилчид ажлын байрны гэмтлийн эрхээ эдлэхийн тулд эхлээд хөдөлмөрийн харилцаагаа тогтоолгох шаардлагагүй болсныг харуулж байна.

Цай 2024 оны 1 дүгээр сард Сүжоугийн Ужян дүүрэгт байрлах нэхмэлийн химийн компанид операторын ажилд оржээ. Ажилд орохдоо байгуулсан тэтгэвэрт гарсан ажилтныг ажиллуулах гэрээнд түүнийг тэтгэвэрт гарсан тул хөдөлмөрийн эрх зүйн харилцааны субъект биш гэж заасан бөгөөд сарын хөлсийг 2490 юань гэж тохирчээ. 2024 оны 9 дүгээр сарын 3-нд Цай машин ажиллуулж байхдаа баруун гарын долоовор хуруугаа дарлуулж, 11 хоног эмнэлэгт хэвтэн эмчлүүлжээ.

Нөхөн олговрын талаар хоёр тал тохиролцож чадсангүй. 2025 оны 5 дугаар сард Ужян дүүргийн хүний нөөц, нийгмийн хамгааллын газар түүний гэмтлийг ажлын байрны гэмтэл гэж тогтоож, мөн оны 10 дугаар сард хөдөлмөрийн чадварын үнэлгээний хороо аравдугаар зэргийн хөгжлийн бэрхшээлтэй гэж дүгнэжээ. Гэвч хоёр талын харилцаа хөдөлмөрийн бус, хөлсөөр ажиллах харилцаа тул ажлын байрны гэмтлийн даатгалын тэтгэмж олгох ёсгүй гэж компани маргаж байв.

Цай гэмтэхээсээ өмнө бодитоор авч байсан сарын дундаж цалин нь гэрээнд заасан 2490 юаниас хамаагүй өндөр буюу 7720.6 юань байсныг анхан шатны шүүх тогтоожээ. Компани түүний ажлын байрны гэмтлийн даатгалын шимтгэлийг төлөөгүй тул холбогдох журамд заасан жишгээр нөхөн олговор төлөх ёстой гэж шүүх үзэж, хөгжлийн бэрхшээлийн нэг удаагийн тэтгэмж, ажил түр эрхлээгүй хугацааны цалин, эмчилгээний зардал зэрэг нийт 84 мянга гаруй юанийг төлөхийг компанид даалгажээ.

Компани давж заалдсан ч Сүжоугийн дунд шатны шүүх хэргийн ангиллыг өөрчилжээ. Шүүх Цай ажлын байрны гэмтэлтэй гэж аль хэдийн тогтоогдож, хөгжлийн бэрхшээлийн зэрэг нь тогтоогдсон тул тэтгэмж авах эрхтэй, гэрээнд заасан цалин бодитоор олгосон цалинтай нийцэхгүй байгаа тул бодитоор олгосныг баримтлах ёстой гэж үзжээ. Улмаар давж заалдах гомдлыг хангахгүй орхиж, анхан шатны шийдвэрийг хэвээр үлдээсэн байна.

Хуулиар тогтоосон тэтгэврийн насанд хүрсний дараа үргэлжлүүлэн ажилладаг хүмүүсийг ихэвчлэн «насжилтаас хэтэрсэн ажилчид» гэж нэрлэдэг. Хүн амын хөгшрөлт гүнзгийрэхийн хэрээр Хятадад ийм ажилчдын тоо олон болсон ч хөдөлмөрийн харилцааг нь тогтоох боломжгүй байсан тул ажлын байранд гэмтэхэд үр дүнтэй хамгаалалт авахад хүндрэлтэй байсаар ирсэн.

Тухайлбал, нэгэн коллежтой хөлсөөр ажиллах гэрээ байгуулж цэвэрлэгээ хийдэг байсан Гань 2021 оны 10 дугаар сард ажилдаа явах замдаа зам тээврийн осолд өртөж нас баржээ. Гань тэтгэврийн насанд хүрсэн, коллежтой хөлсөөр ажиллах харилцаатай байсан гэх үндэслэлээр орон нутгийн хүний нөөцийн байгууллага ажлын байрны гэмтэл тогтоолгох хүсэлтийг хүлээж аваагүй бөгөөд гэр бүлийнх нь нэхэмжлэлийг анхан болон давж заалдах шатны шүүх хэрэгсэхгүй болгожээ.

Гэр бүлийнхэн нь Жянси мужийн Жюжян хотын прокуратурт хандав. Гань нь коллежийн дүрэм журмын дагуу удирдлагад захирагдаж, ажлын хуваарийг биелүүлж, хөдөлмөрийн хөлс авч байсныг үндэслэн түүнийг хөдөлмөрийн харилцаатай байсан гэж прокуратур үзээд, 2025 оны 3 дугаар сард шүүхэд эсэргүүцэл бичжээ. Дахин хэлэлцэх явцад коллеж ажлын байрны гэмтлийн хариуцлагыг хүлээж, хоёр тал нөхөн олговрын гэрээ байгуулсан юм.

Түр журам ийм хүндрэлийг шийдэх гарц болж байна. Журмын 15 дугаар зүйлд тэтгэврийн насанд хүрсэн ажилчид ажлын шалтгаанаар осолд өртөж гэмтвэл журмын дагуу ажлын байрны гэмтэл тогтоолгож, холбогдох даатгалын тэтгэмж авна гэж тодорхой заажээ.

«Хэргийн ангиллыг өөрчилсөн нь зөвхөн нэрийн өөрчлөлт биш, ард нь хэрэг хянан шийдвэрлэх логик, хууль хэрэглээний асуудал бий» гэж Цайн хэргийг хянасан шүүгч хэлэв. 2026 оны 1 дүгээр сараас мөрдөж буй иргэний хэргийн ангиллын шинэчилсэн журамд хөдөлмөрийн маргааны ангилалд «тэтгэврийн наснаас хойш ажиллагсдын хөдөлмөрийн маргаан» гэсэн шинэ ангилал нэмсэн гэж тэрбээр тайлбарласан байна. Хөдөлмөрийн маргааныг хөлсөөр ажиллах маргаанаас ялгах гол шалгуур нь ажилтан нь ажил олгогчийн удирдлагад захирагддаг эсэх гэнэ.

«Ажил олгогч тэтгэврийн насанд хүрсэн ажилчдыг ажиллуулахдаа хөдөлмөрийн хөлс, амралт, хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, ажлын байрны гэмтлийн хамгаалалт зэрэг үндсэн эрхийг хангах ёстой. Ялангуяа тэднийг ажлын байрны гэмтлийн даатгалд хамруулж, шимтгэл төлөх нь онцгой чухал» гэж шүүгч онцолжээ.

Хятадын Нийгмийн шинжлэх ухааны академийн Хууль зүйн хүрээлэнгийн судлаач Ван Тяньюй түр журмыг тэтгэврийн насанд хүрсэн ажилчдын эрхийг тусгайлан зохицуулсан Хятадын анхны салбарын журам гэж тайлбарлав. Түүний хэлснээр хамгийн гол дэвшил нь хөдөлмөрийн эрхийг хөдөлмөрийн харилцаатай хатуу уях байдлыг эвдэж, хөдөлмөрийн хөлс, амралт, хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, ажлын байрны гэмтлийн хамгаалалт гэсэн 4 үндсэн эрхийг тогтоосон явдал юм.

Журам хэрэгжиж эхэлснээс хойш 4 гаруй сарын дотор олон газрын шүүх, захиргааны байгууллага үүнийг хэрэглэж эхэлжээ. Сүжоугаас гадна Тяньжин, Ханжоу зэрэг хотын шүүх шинэ журмыг хэрэглэсэн шийдвэр гаргасан байна. Ван Тяньюй нийгмийн даатгалд хамрагдах сувгийг нээх, ажлын байрны гэмтэл тогтоох журам, тэтгэмжийн хэмжээг тодруулах зэрэг хэрэгжүүлэх нарийвчилсан журмыг яаралтай гаргах хэрэгтэй гэж зөвлөжээ.