Мэргэжилтнүүд: Австрали хэрлэгийн зүрхний өвчнийг тэвчихэд бэлэн байгаа бололтой

Хэрлэгийн зүрхний өвчнийг (RHD) устгах томоохон төлөвлөгөөг нийгмийн эрүүл мэндийн мэргэжилтнүүд өнөөдөр Перт хотод дэмжин батлах гэж байна. Перт тунхаглал хэмээх уг баримт бичигт энэ өвчнөөс урьдчилан сэргийлж, эмчлэх аргыг дэлхий аль хэдийн мэддэг, харин улс төрийн хүсэл зориг хэрэгтэй байна гэжээ.

Австрали 2031 он гэхэд хэрлэгийн зүрхний өвчнийг устгах үндэсний төлөвлөгөөтэй ч шаардлагатай санхүүжилтийн багахан хэсгийг л баталгаажуулсан гэж мэргэжилтнүүд хэлж байна.

Сесилия Жонс 2019 онд анхны марафондоо оролцохоор бэлтгэж байхдаа “цочирдмоор” мэдээ сонссон юм. Ажилладаг эрүүл мэндийн байгууллагадаа хүүхдүүдэд үзлэг хийсний дараа тэрбээр сайн дураараа зүрхээ шалгуулжээ. Зүрхний хэт авиан шинжилгээний дэлгэц дээр харсан зүйл нь түүнийг цочроосон байна.

“Би зүрхнийхээ хавхлага хэвийн ажиллахгүй байгааг хараад... хавхлагаар цус буцаж урсаж байгааг сонссон” гэж тэрбээр ярьжээ.

Тэр үед 29 настай, чийрэг эрүүл байсан Жонсод хэрлэгийн зүрхний өвчин болон түүний өмнөх шат болох цочмог хэрлэгийн (ARF) ямар ч шинж тэмдэг илрээгүй ч хэрлэгийн зүрхний өвчтэй гэсэн онош тавьжээ. Энэ нь бага насны гүйлсэн булчирхайн үрэвсэл, экземээс үүдсэн шархнаас эхэлсэн байж магадгүй гэж тэрбээр сэжиглэж байна. Эдгээр нь цочмог хэрлэгт хүргэж болдог ч ердийн үзлэгийн үеэр энэ магадлалыг хэн ч хөндөж байгаагүй аж.

Австралид хэрлэгийн зүрхний өвчтэй буюу цочмог хэрлэгээр өвчилж байсан 12000 шахам хүн байдгийн нэг нь Жонс юм. Тохиолдлын тавны дөрөв нь уугуул иргэд бөгөөд тэд уугуул бус австраличуудаас тав гаруй дахин их энэ өвчнөөр нас бардаг. Цочмог хэрлэгийн хамгийн өндөр түвшин 5-14 насны уугуул хүүхдүүдийн дунд байна.

Австралийн уугуул иргэдийн дунд энэ өвчний түвшин дэлхийд хамгийн өндөр үзүүлэлттэй бүлгүүдийн нэг болж байгаа нь энэ долоо хоногт Перт хотод болж буй нийгмийн эрүүл мэндийн мэргэжилтнүүдийн дэлхийн бага хурлаар хатуу шүүмжлэлд өртжээ.

“Австралийн эрүүл мэндийн тогтолцоо бүх нийтийг хамарсан, сайн санхүүждэг, дэлхийн жишигт хүрсэн учраас нөөц хангалтгүй гэсэн ердийн тайлбар энд хамаарахгүй” гэж Дэлхийн эрүүл мэндийн холбооны тэргүүн Жагат Нарула төлөөлөгчдөд хэлжээ. “Энэ бол ядуу орны өвчин биш, ядуу нөхцөлийн өвчин. Нийгэм тэвчиж л байвал баян оронд ч ядуу нөхцөл хадгалагдсаар байж болно” гэж тэрбээр нэмжээ.

Хэрлэгийн зүрхний өвчин гэдэг нь цочмог хэрлэгээр нэг буюу хэд хэдэн удаа өвчилсний улмаас зүрхний хавхлага эргэшгүй гэмтэх явдал юм. Цочмог хэрлэг нь өөрөө A бүлгийн стрептококк хэмээх бактерийн халдварыг эмчлээгүйгээс үүсдэг. Энэ хоёр өвчнөөс аль алинаас нь урьдчилан сэргийлэх боломжтой. Уг өвчин хүн ихтэй, давчуу орон сууц, ариун цэврийн муу нөхцөлтэй нягт холбоотой. Цэвэр ус, угаалгын машингүй бол арьс, хоолойн халдвар хурдан тархдаг.

Мензисийн эрүүл мэндийн судалгааны сургуулийн дэд профессор Вики Уэйд зарим уугуул нийгэмлэг эрүүл мэнд, орон сууц, боловсролын үйлчилгээний хувьд “гуравдагч ертөнцийн нөхцөлд” амьдарч байна гэв. “Энэ өвчин дэлхийн хамгийн эртний амьд соёлуудын нэгийг Австрали халамжилж чадаагүйг илтгэдэг” гэж Нунгар үндэстний ахмад эмэгтэй хэлэв.

“Нийгэмлэгт очоод, гурван настай хүүхэд буйдан дээр гарахад хэрлэгийн зүрхний өвчтэй байгааг нь илрүүлэх үнэхээр сэтгэл шимшрүүлдэг... Булчин гэж үгүй, 28 хоног тутам тариа хийлгэх ёстой” гэж тэрбээр ярьжээ.

Австралийн Зүрхний сангийн эрүүл мэндийн ахлах зөвлөх Гарри Женнингс цочмог хэрлэгийг бензатин пенициллинээр амархан эмчилдэг гэж хэлэв. “Бид нийгэмлэгүүдэд очиж, илүү сайн үзлэг, илүү сайн тандалт хийх хэрэгтэй. Хэрлэгийн зүрхний хүнд өвчин тусах эрсдэлтэй нь илэрсэн хүн бүрийг эхний шатанд нь эмчилж, шаардлагатай пенициллинийг нь өгөх ёстой” гэж тэрбээр хэлжээ.

Төгсгөлийн стратеги хэмээх, 2031 он гэхэд хэрлэгийн зүрхний өвчнийг устгах үндэсний төлөвлөгөөнд 689 сая австрали доллар шаардлагатай ч Австрали одоогоор түүний багахан хэсгийг л баталгаажуулаад байгааг Нарула төлөөлөгчдөд хэлжээ. Холбооны засгийн газар хэрлэгийн зүрхний өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх, эмчлэхэд 95.8 сая австрали доллар оруулж байгаагаа мэдэгджээ. Энэ санхүүжилтийг 2021 онд зарласан бөгөөд зургаан жилийн хугацаанд зарцуулна.

Уугуул иргэдийн эрүүл мэндийн асуудал хариуцсан туслах сайд Ребекка Уайт мэдэгдэлдээ эмийн хомсдол үргэлжилж байгаа үед засгийн газар PBS хөтөлбөрийн хүрээнд орлуулах эм нийлүүлж, абориген эрүүл мэндийн байгууллагуудтай хамтран шаардлага хангасан эмийг өвчтөнүүдэд шууд хүргэсэн гэжээ. “Хэрлэгийн зүрхний өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх нь орон сууц, ариун цэвэр, амьдралын нөхцөл зэрэг хүмүүсийн эрүүл мэндэд нөлөөлдөг өргөн хүрээний хүчин зүйлсийг шийдвэрлэх гэсэн үг” гэж тэрбээр хэлсэн байна.

Австралийн уугуул иргэдийн нэгэн адил маори болон Номхон далайн арлуудын ард түмнүүдийн дунд цочмог хэрлэг, хэрлэгийн зүрхний өвчин бусдаас өндөр давтамжтай оношлогддог. Цочмог хэрлэгээр анх өвчлөөд эмнэлэгт хэвтэх магадлал маори хүмүүст маори бус хүмүүсийнхээс ойролцоогоор 26 дахин өндөр байдаг. Номхон далайн арлуудын хүн амын 1-3 хувь хэрлэгийн зүрхний өвчтэй гэж үздэг ч мэдээлэх тогтолцоо үргэлж байдаггүй тул мэдээлэл цуглуулахад хүндрэлтэй.

Шинэ Зеландын Тауранга хотын хүүхдийн эмч Жошуа Агнью эдгээр үзүүлэлтийг бууруулахын тулд дэлхий нийтийн арга хэмжээ шаардлагатай гэв. “Номхон далайн орон бүр өөр өөр ч боловсон хүчний асуудал сорилт хэвээр байна, эм болон шинжилгээг тэгш хүртэх нь ч сорилт хэвээр байна” гэж тэрбээр хэлэв.

Хэрлэгийн зүрхний өвчний дэлхийн их хурлын төлөөлөгчид цочмог хэрлэг, хэрлэгийн зүрхний өвчнийг 2040 он гэхэд устгах дэлхийн төлөвлөгөө болох Перт тунхаглалыг өнөөдөр зарлах гэж байна. Уг тунхаглалд засгийн газруудыг урт хугацааны санхүүжилт амлах, орон сууц, ус, байгаль орчны эрүүл ахуйд хөрөнгө оруулах, уугуул иргэдийн нийгэмлэгийн удирддаг байгууллагуудыг дэмжих, антибиотикийн нийлүүлэлтийг баталгаажуулах, вакцин боловсруулах ажлыг дэмжих, оношлогдсон хүн бүрийг бүртгэж хянахыг уриалжээ.

Засгийн газрууд уугуул иргэдийн нийгэмлэгүүдтэй түншлэн ажиллахгүй бол энэ зорилгод хүрэхгүй гэж Вики Уэйд хэлэв. “Бидэнд зураг төсөл бий, Төгсгөлийн стратеги бий. Үүнийг нухацтай авч үзэж, хөрөнгө гаргахгүй л бол... орон сууц, боловсрол, эдгээр нийгэмлэгт аборигенчуудад хэрхэн хандаж байгааг анхаарахгүй бол бид тэр хугацаандаа хүрнэ гэж би бодохгүй байна” гэж тэрбээр хэлжээ.