Мирзиёев Узбекистаны кино салбарыг шинэчилж, төрийн захиалгаас татгалзан татаасаар санхүүжүүлэхээр болов

Газета.уз сайтын мэдээлснээр, Узбекистаны Ерөнхийлөгч Шавкат Мирзиёев 10 дугаар сарын 26-нд «Узбекфильм» кино студид кино салбарын төлөөлөгчидтэй уулзаж, үндэсний кино урлагийн удирдлага, санхүүжилтийн тогтолцоог шинэчлэхээ зарлав. Төрийн зохицуулалт, санхүүжилт, кино үйлдвэрлэлийн чиг үүргийг салгаж, Кино урлагийн агентлаг, түүний харьяа 19 байгууллага, Кино сангийн хамт татан буулгаж, бодлого хэрэгжүүлэх эрхийг Соёлын яаманд шилжүүлнэ. Яамны бүтцэд дарга нь дэд сайдын статустай Кино урлагийн газар байгуулж, суллагдсан барилгуудыг дуудлага худалдаанд гаргахаар төлөвлөжээ.

Одоогийн төрийн байгууллага болох «Узбекфильм»-ийг татан буулгаж, оронд нь бизнесийн шинэ загвараар ажиллах үндэсний кино компани байгуулна. Компани кино урлагийг хөгжүүлэх гол оператор болох ч өөрөө кино хийхгүй бөгөөд энэ үйл ажиллагааг хувийн хэвшилд бүрэн шилжүүлнэ. Харин кино төслийг сонгох, санхүүжүүлэх, сурталчлах, түгээх, олон улсын зах зээл, наадамд гаргах үүрэг хүлээнэ. Ерөнхийлөгч шинэ компанийн үйл ажиллагааг долоо хоногийн дотор эхлүүлэхийг үүрэг болгов.

Гол өөрчлөлтүүдийн нэг нь киног төрийн захиалгаар хийлгэх практикаас татгалзаж, татаасаар дэмжих тогтолцоонд шилжих явдал юм. “Одоо цагаас эхлэн төр киноны захиалагч биш, бүтээлч ажилтнууд болон хувийн хэвшлийн найдвартай түнш байх болно” гэж Мирзиёев мэдэгдэв. Санхүүжилтийн шинэ механизмыг нэг сарын дотор нэвтрүүлж, 2027 оноос улсын төсвөөс жил бүр үндэсний кино компанийн хүсэлтээр хөрөнгө гаргана. Татаас хуваарилах журам, төсөл сонгох шалгуур, ирээдүйн санхүүжилтийн хэмжээг хараахан зарлаагүй байна.

Мирзиёевын хэлснээр, төрийн захиалгын тогтолцоонд нэг найруулагчид нэгэн зэрэг зургаан хүртэл, нэг зохиолчид долоо хүртэл төсөл даалгадаг байсан нь чанартай ажиллахад саад болж, төрийн захиалгын бараг тал нь төрийн студиудад очиж, хувийн үйлдвэрлэгчид тэгш өрсөлдөх боломжгүй байжээ. Түгээлтийн бүрэн тогтолцоо дутагдаж байгааг ч тэрбээр онцлов. Олон нийтийн сүлжээ хөгжсөнөөс хүмүүс кино театрт явахаа больсон гэсэн тайлбарыг хүлээн зөвшөөрөөгүй бөгөөд гадаадын кинонууд танхимаа дүүргэсээр байгаа тул үзэгчид киноноос татгалзаагүй, харин тэдний амт, шаардлага өөрчлөгдсөн гэж үзжээ.

Узбекфильмын 10 гектар талбайд кино үйлдвэрлэлийн үйлчилгээг нэгтгэсэн кино хотхон байгуулахад 400 тэрбум сум, Долби Атмос технологитой дуу бичлэгийн студи бүхий орчин үеийн дубляжийн төв барихад 80 тэрбум сум гаргана. Хотхоны ерөнхий төлөвлөгөөг хоёр сарын дотор боловсруулж, барилгын ажлыг 2027 оны 3 дугаар сард эхлүүлэхээр төлөвлөжээ. Ерөнхийлөгчийн хэлснээр, сүүлийн арван жилд төр кино урлагт нийт 1.2 их наяд сум зарцуулсан бөгөөд кино үйлдвэрлэлд төсвөөс 2016 онд 10 тэрбум сум гаргаж байсан бол 2026 онд 218 тэрбум сум болсон ч чанар, өрсөлдөөн, түгээлтийн асуудал хэвээр байна.

Шинэчлэлээр Узбекистаны Кино уран бүтээлчдийн бүтээлч холбоо, Кино салбарын төлөөлөгчдийн холбоог нэгтгэж Кино уран бүтээлчдийн танхим байгуулж, мэргэжлийн кино шүүмжийг хөгжүүлэх Киноведүүдийн клуб бий болгон, Олон улсын кино хэвлэлийн холбоонд (ФИПРЕССИ) элсэхэд дэмжлэг үзүүлнэ. Кино үйлдвэрлэлд хиймэл оюун ухаан ашиглах хөтөлбөрийг нэг сарын дотор боловсруулж, кино салбарын дор хаяж 300 ажилтан жил бүр сувиллын үнэгүй эрх авна. Ерөнхийлөгчийн хэвлэлийн төлөөлөгч Шерзод Асадовын мэдээлснээр, Мирзиёев уулзалтын дараа эдгээр өөрчлөлтийг тусгасан зарлигт гарын үсэг зурсан байна.

Мирзиёев 2026 оны 6 дугаар сарын 1-нд бүтээлч эрх чөлөөг өргөжүүлэх арга хэмжээ зарлаж, 6 дугаар сарын 2-ны зарлигаар төрийн захиалгаар хийсэн киноны төсвийн 30 хүртэлх хувийг маркетинг, сурталчилгаанд зарцуулах, үзүүлэлтийн орлогын 50 хувийг продюсер, бүтээлч багт олгохыг зөвшөөрч байжээ. 2026 оны 9 дүгээр сарын 1-нээс кино компаниудад 2036 оны 1 дүгээр сарын 1 хүртэл НӨАТ, ашгийн, газрын, эд хөрөнгийн татвараас чөлөөлөх хөнгөлөлт үйлчилж байна.

Соёлын нэгдүгээр дэд сайд, Кино урлагийн агентлагийн дарга Жахонгир Ахмедов 8 дугаар сард Узбекфильм газар зэрэг эд хөрөнгөө барьцаалсан 22.9 сая еврогийн зээлийн өртэй, 1 тэрбум гаруй сумын татварын өртэй байгааг мэдээлж, студи бие даан оршин тогтнохын тулд жилд дор хаяж 60 тэрбум сумын захиалга гүйцэтгэх шаардлагатай гэж байв. 2026 оны 9 дүгээр сард студи татварын өрөө бүрэн төлж, дуудлага худалдаанд гаргахаар төлөвлөж байсан 12 автомашинаа буцаан авсан ч зээлийн өр, ажилтнуудад 3 тэрбум гаруй сумын цалингийн өртэй хэвээр байжээ.