Словени хамгийн өндөр оргил дээрх мөсөн голоо халуун зуны дараа алджээ

Словенийн Триглав мөсөн голын сүүлчийн мөсний хэсэг алга болсон нь Европын халуун зуны Альпийн нуруу дахь хамгийн сүүлийн хохирол болжээ. Энэ тухай Гардиан сонин мэдээлэв. Нэгэн цагт асар том байсан мөсөн гол 1983 оноос 2003 оны хооронд талбайнхаа 93 хувийг алдаж, нэг гектар хүрэхгүй талбайтай болсон ч удахгүй устах вий гэж эмээж байсан судлаачдыг гайхшируулан дахиад хорь гаруй жил тэсчээ.

Европын түүхэн дэх хамгийн халуун гурван жилийг багтаасан сүүлийн таван жилд үлдсэн мөс цөөн хэдэн тусгаарлагдсан хэсэг болтлоо хайлж, зуны эцэс гэхэд гол биеийн сүүлчийн үлдэгдэл хэдхэн метр болсон. Энэ сард цас орохоос өмнө болон дараа авсан уулын энгэрийн шинэ зургууд мөс огт үлдээгүйг баталжээ.

Антон Мелик газарзүйн хүрээлэнгийн захирал Матия Зорны хэлснээр, Триглав уул Словенийн үндэсний онцлогт гол байр суурь эзэлдэг бөгөөд мөсөн гол устсан нь чухал мэдээллийн эх сурвалж, уур амьсгалын өөрчлөлтийн үзүүлэлтээ алдсан хэрэг юм. «Мөс жил бүр багасна гэдгийг би мэдэж байсан. Гэхдээ тэнд хэр бага мөс үлдсэнд жил бүр цочирддог байлаа» гэж тэрбээр хэлэв.

Нүүрстөрөгчийн бохирдлоос болж улам хүчтэй болсон халуун давалгаа Альпийн нурууг сүйтгэж, том цагаан мөсөн голуудыг эрдэмтдийн хэлснээр сарны гадаргуу шиг хадан цөл болгожээ. Өнгөрсөн сард Швейцарийн мөсөн гол судлаачид сүүлийн таван жилд тус улсын мөсний бараг тавны нэг нь алга болж, 2026 онд эзлэхүүн 5.5 хувиар буурсныг тогтоосон юм.

Альпийн нурууны зүүн өмнөд үзүүр орших Словенид Триглав мөсөн гол өнгөрсөн зуунд ихэнх хэмжээгээ алдсан. Түүхэн зураг, баримтаас үзэхэд 1800-аад оны дунд үед мөсөн гол 40 орчим гектар талбайг хамарч байсан бол эрдэмтэд анх албан ёсоор хэмжилт хийсэн 1946 он гэхэд ердөө 14 гектар болтлоо агшсан байжээ. 2001 онд анх мөсөн голд хэмжилт хийсэн Зорн 2002 онд геохимийн шинжилгээнд 5 метр гүнээс мөсний дээж авч байсан бол дараа жил нь яг тэр газар мөсөн дээр бус хадан дээр зогсож байснаа дурсав.

Триглав бол цана, уулын спортод дуртай Словенийн хүн бүр амьдралдаа нэг удаа ч гэсэн авирах ёстой гэж үздэг соёлын бэлгэдэл юм. Мөсөн гол алга болсон ч ухралтын улмаас шинээр нээгдсэн агуйнуудаас эрдэмтэд мөс олжээ. Скута уулын хоёр дахь мөсөн гол ч агшиж нимгэрсэн ч илүү сүүдэртэй тул хэдэн жил тэсэх төлөвтэй байна. Баруун Европ энэ жил түүхэн дэх хамгийн халуун зунаа туулж, дор хаяж 50,000 хүн халуунаас болж нас барсан гэж тооцогдож байна.

Мөсөн гол судлаач, уулын хөтөч Миха Павшек байгаль бидний нүдэн дээр өөрчлөгдөж байгаа ч хүмүүс үүнийг нухацтай хүлээж аваагүй байна гэжээ. 1957 онд тэнд авахуулсан эцэг эхийнхээ зурагтай Павшек «Мөсөн гол хайлахад миний нэг хэсэг ч бас явж байна» гэж хэлжээ.