Казахстанд Самрук-Казына сан болон төмөр замын компанийн тэргүүнүүдийг авлигын хэрэгт сэжиглэн саатуулжээ

Төрийн өмчит Самрук-Казына үндэсний баялгийн сангийн тэргүүн Нурлан Жакупов, Қазақстан темір жолы (КТЖ) үндэсний төмөр замын компанийн тэргүүн Елжас Отыншиевийг авлигатай холбоотой хэргээр сэжиглэн саатуулснаа Казахстаны Үндэсний аюулгүй байдлын хороо (ҮАБХ) баталлаа.

Хоёр байгууллага Казахстаны эдийн засагт гол үүрэгтэй. Сан нь тус улсын хамгийн том төрийн өмчит хөрөнгийн заримыг удирддаг бол КТЖ Хятад, Европын хоорондох транзит ачаа тээврийг оролцуулан төмөр замын сүлжээг ажиллуулдаг.

ҮАБХ арваннэгдүгээр сарын 12-нд мэдээлэхдээ, хоёр удирдагчийг өмнөх өдөр нь тус хорооны Авлигатай тэмцэх албаны ажиллагааны үеэр баривчилсан гэжээ. Бусад хүмүүсийг ч саатуулсан байна.

Мөрдөн шалгах ажиллагаа явагдаж байгаа ч тус хороо Эрүүгийн байцаан шийтгэх хуулийн 201 дүгээр зүйлийг үндэслэн сэжиглэж буй гэмт хэргийн дэлгэрэнгүйг дэлгээгүй. Энэ зүйл мөрдөн байцаалтын мэдээллийг задруулахыг хязгаарладаг.

Жакупов 2023 оны дөрөвдүгээр сараас хойш Самрук-Казына санг удирдаж байв. Сан газрын тос, байгалийн хий, эрчим хүч, тээвэр, харилцаа холбооны салбарт хөрөнгө эзэмшдэг бөгөөд ҚазМұнайГаз, Казатомпром, КТЖ зэрэг томоохон компаниуд сангийн багцад багтдаг.

Жакупов 2025 оны гуравдугаар сард Ерөнхийлөгч Касым-Жомарт Токаевт нийт 100 тэрбум гаруй ам.долларын өртөгтэй 130 төслөөс бүрдсэн хөрөнгө оруулалтын багцыг танилцуулж байжээ.

Отыншиев 2026 оны долдугаар сарын 20-ноос КТЖ-ийг удирдаж байна. Тэрбээр өмнө нь Самрук-Казына санд стратеги, хөрөнгийн удирдлага хариуцсан удирдах албан тушаал хашиж байв. Сан төмөр замын компанийн цорын ганц хувьцаа эзэмшигч юм.

КТЖ Транскаспийн олон улсын тээврийн маршрут буюу Дундад коридорыг хөгжүүлэхэд оролцдог. Энэ маршрут Хятадыг Казахстан, Каспийн тэнгис, Азербайжан, Гүржээр дамжуулан Европын зах зээлтэй холбож, ачааг Оросыг тойруулан тээвэрлэх боломж олгодог. Компани мөн хувьцаагаа анх удаа олон нийтэд санал болгох (IPO) замаар хувийн хөрөнгө оруулагчдад нээлттэй болохоор бэлтгэж байна.

Отыншиевийг саатуулсан нь Stadler-ийн шинэ зорчигч тээврийн вагоныг ашиглалтад оруулсантай давхацлаа. Шинэ вагонтой анхны галт тэрэг удаа дараа хойшилсны эцэст арваннэгдүгээр сарын 11-нд Астанагаас Алматы руу хөдөлжээ.

КТЖ 2025 оны арванхоёрдугаар сард эхний 51 вагоныг хүлээн авсан ч тоормосны систем зэрэг техникийн асуудлаас болж ашиглалтад оруулах нь хойшилсон юм. Хойшлолтоос үүдсэн нэмэлт зардлыг Stadler Kazakhstan нөхөн төлнө гэж КТЖ мэдэгдсэн байна. Гэрээнд 2030 он гэхэд 557 вагон нийлүүлэхээр заажээ.

Казахстаны Ерөнхий сайд Олжас Бектенов арваннэгдүгээр сарын 4-нд хөрөнгө оруулалтын төслүүдийг хойшлуулсан гэж Самрук-Казына сангийн удирдлагыг шүүмжилж байсан. Гэхдээ төслүүдийн хойшлолт эсвэл Stadler-ийн гэрээ мөрдөн шалгалттай холбоотой гэж ҮАБХ дурдаагүй байна.

Арваннэгдүгээр сарын 12-ны байдлаар хууль сахиулах байгууллагууд сэжиглэж буй авлигын гэмт хэргийн шинж чанарыг тодруулаагүй бөгөөд Жакупов, Отыншиевт албан ёсоор ял тулгаагүй байна. Саатуулсан нь тэднийг гэм буруутай гэсэн үг биш.

Дэлхийн банкны тооцоогоор, Дундад коридорыг хөгжүүлэхийн тулд 2040 он хүртэл тээврийн дэд бүтцийг шинэчлэхэд дор хаяж 25 тэрбум ам.доллар, логистикийн төв, аж үйлдвэрийн бүс болон бусад төсөлд 30.5 тэрбум ам.доллар шаардлагатай. Банк мөн төрийн өмчит тээврийн компаниудын засаглалыг сайжруулах, тарифыг ил тод болгох, хувийн хэвшлийн оролцоог нэмэгдүүлэхийг зөвлөжээ.