Конгогийн Ерөнхийлөгч асан Жозеф Кабила дахин босогчдын удирдагч болжээ

1997 онд эцгийгээ Бүгд Найрамдах Ардчилсан Конго Улсад засгийн эрхэнд гаргасан босогчдын эвслийн командлагч байсан, дараа нь түүнийг залгамжлан Ерөнхийлөгч болсон Жозеф Кабила 55 настайдаа дахин босогчдын удирдагч болжээ гэж Би Би Си мэдээлжээ.

Кабилаг энэ сарын эхээр Үндэстнийг шинэчлэн байгуулах фронтын удирдагчаар нэрлэсэн нь хуучин Ерөнхийлөгч өнгөрсөн жил Гома, Букаву зэрэг томоохон хотуудыг багтаасан Конгогийн зүүн хэсгийн ихэнхийг эзэлсэн М23 босогчидтой хамтран ажиллаж байна гэсэн олон конгочуудын таамгийг баталжээ. Түүний түлхэн унагахаар тангарагласан хүн нь 18 жил төр барьсныхаа дараа засгийн эрхийг шилжүүлж, эвслийн засгийн газар хамтран байгуулсан Ерөнхийлөгч Феликс Чиседи өөрөө юм.

Бодлогын шинжээч Анри-Пасифик Маялагийн Би Би Си-д ярьснаар, Кабилад улс төрийн нөлөөгөө сэргээх сонголт бараг үлдээгүй байжээ. Эх орноосоо урвасан хэргээр эзгүйд нь цаазаар авах ял сонссон, М23-ыг дэмжсэн гэх үндэслэлээр АНУ-ын хориг арга хэмжээнд өртсөн Кабила энэ түншлэл ашиг сонирхолд нь нийцнэ гэсэн баталгаа авсан байж магадгүй гэж Маяла таамаглажээ.

М23-ын эзэлсэн газар нутаг нийслэл Киншасагаас 1500 км зайтай зүүн мужуудад төвлөрч байна. Кабилагийн улс төрийн сүлжээ бослогын хүрээг тэлж болох ч энэ нь цэргийн ажиллагааг улс даяар өргөжүүлэх чадавхтай гэсэн үг биш юм. Кабила 2001 онд эцэг Лоран Кабила нь учир битүүлгээр алагдсаны дараа Ерөнхийлөгч болсон ч Киншасад гадны хүн мэт хүлээн авагддаг байв. Тэрбээр Киншасагийн лингала хэлнээс илүү зүүн бүсийн суахили хэлээр чөлөөтэй ярьдаг байжээ.

«Үндсэн хууль буюу улсын дээд хуулийг заавал дагалгүйгээр өөрийн зөв гэж үзсэн зүйлээ тулгаж, тушаах гэсэн дарангуйлагч байна» гэж Кабила М23-ыг дэмжигч судалгааны бүлэгт ярьжээ. Тэрбээр Чиседиг Мобуту Сесе Секотой зүйрлэж, засгийн газар өөрийнх нь үед тогтоосон цаазаар авах ялын түр хоригийг цуцалж, энгийн иргэд, улс төрчид, цэргийнхэн болон өөрийг нь айлган сүрдүүлж байна гэж буруутгажээ.

Кабила тулгаралтаа дарангуйллын эсрэг тэмцэл гэж тодорхойлж, эрх мэдлийг хууль бусаар булаан авсан аливаа хүнийг эсэргүүцэхийг иргэдэд уриалсан Үндсэн хуулийн 64 дүгээр зүйлийг иш татжээ.

Чиседи гурав дахь удаагаа сонгогдохын тулд Үндсэн хуулийг өөрчлөхөөр төлөвлөж байна гэсэн цуу яриа байдаг. Гэвч энэ долоо хоногт Үндсэн хуулийн мөн зүйлийн нэрээр нэрлэгдсэн сөрөг хүчний эвсэл Кабилагийн бослогыг дэмжихээс татгалзаж, Конгогийн аюулгүй байдлын хямралыг зөвхөн цэргийн аргаар шийдэх боломжгүй гэж мэдэгдсэн байна. Эвсэл Чиседи, Кабила хоёртой шууд хэлэлцээ хийхээр төлөвлөж байна.

Олон улсын хямралын группийн шинжээч Ричард Монкриффын хэлснээр, Чиседи АНУ-ын хүчтэй дэмжлэгтэй, их хөрөнгөтэй бөгөөд улс төр, цэргийн тогтолцоог ерөнхийдөө хяналтандаа байлгаж байна. Чиседи өөрөө Кабилаг фронтын удирдагчаар нэрлэсэн нь түүнийг энэ улсыг, тэр байтугай ард түмнийг нь хэзээ ч хайрлаж байгаагүйн нотолгоо гэж хатуу шүүмжилжээ.

Католик сүмийн задруулсан дүнгээр 2018 оны сонгуульд жинхэнэ ялагч нь Мартен Фаюлу байсан ч Кабила Чиседиг өөрийгөө залгамжлахад тусалсан гэж олон хүн үздэг. Сонгуулийн хорооны дарга асан, одоо фронтод Кабилагийн орлогчийн нэг болсон Корнейл Нанга хоёр улс төрч эцсийн дүн зарлахаас өмнө тохиролцоонд хүрсэн гэж мэдэгдсэн бол Чиседи хууль ёсоор ялсан гэдгээ баталсаар байна.

Сонгуулийн дараа хоёр улс төрч эрх мэдэл хуваалцахаар тохиролцсоноор Чиседи 2019 оны 1 дүгээр сард албан тушаалд орсны дараа ч Кабилагийн эвсэл парламентыг хяналтандаа байлгажээ. Гэвч 2020 оны 12 дугаар сард Чиседи өөрийн олонхыг бүрдүүлэхээр шийдсэнээр тохиролцоо задарч, Кабила Өмнөд Африкт сайн дураараа цөллөгт гарсан юм. Кабила 2025 онд эх орондоо буцаж, босогчдын эзэлсэн Гомад гарч иржээ. Тэр оны 9 дүгээр сард цэргийн шүүх түүнд эзгүйд нь цаазаар авах ял оноосон ч тэрбээр буруутгалыг үгүйсгэсэн юм.

Тутсичуудын эрхийг хамгаална хэмээн 2012 онд байгуулагдсан М23 тухайн үед Кабилагийн удирдлага дор байсан Конгогийн армитай тулалдаж байжээ. Руандаг М23-ыг дэмжсэн гэж анхнаасаа буруутгаж ирсэн бөгөөд Руанда хангалттай нотолгоо байгааг үл харгалзан үүнийг үгүйсгэсээр байна. «Энэ бол гүн итгэлцэлд суурилсан түншлэл бус, ашиг сонирхлын түр зуурын нэгдэл юм» гэж Европын гадаад харилцааны зөвлөлийн Африкийн хөтөлбөрийн захирал Алекс Адамс Кабила, Руандагийн Ерөнхийлөгч Пол Кагаме хоёрын харилцааг тодорхойлжээ.

Сонгуулийг 2028 онд хийхээр товлосон ч зүүн хэсэгт үргэлжилж буй тулалдаан санал хураалтыг хойшлуулж болзошгүйг Чиседи анхааруулсан байна. Олон улсын аюулгүй байдлын шинжээч Овигве Эгуэгу аль ч тал улс орны эдийн засгийг өөрчлөх итгэл үнэмшилтэй төлөвлөгөө дэвшүүлээгүй тул конгочууд ямар ч байсан хохирох бололтой гэж үзжээ.